87 



licht een beschaafd man ontmoeten, die niet overtuigd is van 

 de veel grootere antiquiteit van den mensch. Waarnemingen 

 van geologischcn aard , — en in de eerste plaats die omtrent 

 de temperatuur der aarde beneden haar oppervlak: de leer der 

 geothermische progressie , — voerden tot de ontdekking, dat er 

 voor d<! afkoeling der aarde tot op hare tegenwoordige warm- 

 teverhouding millioenen jaren noodig zijn geweest. Toch was 

 lang te voren door den sterrekundige uit de afplatling der aarde 

 het besluit getrokken, dat zij oorspronkelijk gloeiend vloeibaar 

 moet zijn geweest; nagenoeg dezelfde elementen, die zoo laat 

 tot de overtuiging van den hoogeren ouderdom der aarde hebben 

 geleid, waren lang te voren aanwezig, waarom dan werd van 

 die kennis niet eerder gebruikgemaakt? Eenvoudig omdat het 

 nog niemand was opgevallen dat de aarde, waaraan wij uiter- 

 lijk geen teekenen van veroudering waarnemen, in werkelijk- 

 heid zoo heel veel ouder zou zijn dan het menschengeslacht. 



Toen de waarnemingsgeest van den geoloog eindelijk het feit 

 aan het licht bracht, dat onder duizenden voeten rots de be- 

 wijzen begraven liggen van het bestaan, in een^ver verwijderd 

 tijdvak, van een planten- en dierenwereld, die van de heden- 

 daagsche aanmerkelijk afwijkt , — of van rivieren , zeeën en vaste 

 landen , geheel anders verdeeld en begrensd dan de tegenwoor- 

 dige, en begraven onder laagvormige afzettingen, waarbij die, 

 welke de overblijfsels van Troje bedekken, te beschouwen zijn 

 als een stof beslag, — eerst toen was het onmogelijk langer 

 weerstand te bieden aan de overtuiging, dat de aarde zoo ont- 

 zaglijk veel ouder moest zijn dan ooit vermoed was. Een- 

 maal bevrijd van den band : het voorvaderlijk geloof aan de 

 onfeilbaarheid van het mosaisch bijbelverhaal, bleven de uit- 

 spattingen niet uit. Terwijl de weerspannigheid van 's men- 

 schen geest tegen het opnemen van nieuwe indrukken , wellicht 

 ook gehechtheid aan het gevestigd godsdienstig geloof, eener- 

 zijds de neiging deed ontstaan, om in de geologisch waarneem- 

 bare verschijnselen de bewijzen te zien van periodieke verwoes- 

 tingen, waaraan het oppervlak der aarde zou hebben blootge- 



