zh 
59 
Onder de natuurvoortbrengselen, die slechts weinig moeite ter 
verkrijging vorderen en dus gevoegelijk hierbij kunnen wor- 
den opgenomen, behooren de getah pertja, de dammer, de 
houtolie enz. 
De getah pertjah is een harsachtig uitvloeisel van de boomen 
taban en pertjah. Om het te verzamelen wordt de volwas- 
sen boom omgekapt, als wanneer de getah er uitvloeit. Uit zware 
boomen kan men zoo 15 à 20 katties verkrijgen. Met eene meer 
doelmatige inzameling, bijvoorbeeld door aftapping, even als bij 
de kaoetschoek- en andere boomen, zoude dit een’ voortdurenden 
tak van handel kunnen opleveren. De weinig vooruitziende Ma- 
leijer verkiest echter liever alles zooveel mogelijk op eens te 
hebben, dan eene geringe doeh voortdurende winst te genie- 
ten. Dit is dan ook de reden, dat op de groote eilanden, op 
de meest toegankelijke plaatsen, alle deze boomen reeds zijn 
omgehakt en nu nog slechts in de binnenlanden van Sumatra’s 
oostkust, van Borneo en van de groote eilanden gevonden 
worden. De handel in dit produkt uit dezen archipel is dan 
ook veel verminderd , wordende er weinig meer uitgevoerd. Niet- 
tegenstaande dit bezwaar is men nergens bedacht geweest aan- 
plantingen te doen. Wel is waar schieten de afgehouwen tronken 
weder uit, doch ze kunnen eerst na 30 jaar weder gekapt worden. 
De getah wordt tot kleine vierkante stukken, tampang genaamd, 
gegoten. Meestal zijn deze 20 à 30 katties zwaar; de getah is 
dan meest onzuiver, vermengd met zand, houtspaanders en ande- 
re vreemde bestanddeelen, en moet dus eerst gesmolten en gezui- 
verd worden. De bereiding zelve is zeer eenvoudig. Met warm 
water wordt de getah zacht gemaakt, met houten rollen van aan- 
merkelijke zwaarte uitgerold en tot den verlangden vorm gebragt; 
de naden worden warm gemaakt en door persing verbonden , 
waardoor zij goed aaneengehecht zijn. In de laatste jaren 
is in Europa deze getahsoort tot veelvuldig gebruik aangewend 
geworden, tot het maken van buizen, lucht- en waterdigte pla- 
ten, voor schoenzolen, bekleeding van schepen, sluizen, tot het 
maken van chirurgikale instrumenten, waschkommen , kannen, 
zweepen enz. De kleur is lichtbruin, met zwarte en ligte 
