60 
strepen vermengd. Alle getah binnen het rijksgebied van den 
sulthan moet aan hem worden geleverd. Te Singapore is de 
Prijs in den beginne 12 à 19 sp. matten geweest, doch bij 
toenemend verbruik in Europa tot 17 à 18 sp. matten gere- 
zen. Vroeger kon iedereen hier handel drijven, doch daarna 
heeft de sulthan het tot zich genomen, toen hij het voordeel 
hiervan inzag. 
De dammar is eene hars, die van zelf uit verschillende boomen 
vloeit, in de lucht verhardt, en aan den voet van de boomen 
nedervalt. Men heeft er verschillende soorten van, zooals dam- 
mar batoe, dammar kroejong, dammar mata koetjing en an- 
dere. Eerstgenoemde komt uit de boomsoorten meranti, me- 
rawan en balouw; de laatste, die helder en doorschijnend 
is, uit den tjengal. De grove dammarsoorten worden aan 
kleine stukken gestooten, in een stuk oepei gerold, dit bijeen- 
gebonden en levert zoo eene fakkel op, die veel ter ver- 
lichting gebezigd wordt. De fijnere dammar mata koetjing 
wordt tot reukwerk gebezigd en naar Java verzonden. 
De kroeing of houtolie wordt verkregen door in den boom tot 
aan het hart een driehoekig gat te hakken van een voet hoog 
en breed, eenigzins naar binnen nederwaarts loopende om 
de olie te verzamelen; daarna wordt het door fakkels gebrand; 
de olie trekt hierheen en kan om de 6 of 7 dagen uit het gat 
geschept worden. Men gebruikt deze olie veel tot het bestrij- 
ken van ruw houtwerk, van sampans, huizen enz.; ook kan 
het tot verwen gebruikt worden, vooral van groen en wit; 
doch moet dan lang gekookt worden om te dragen. Zij is dan 
echter even goed als lijnolie en veel goedkooper. De troebele, 
onzuivere olie kost hier f 2 recepis de f2 gantangs en is 
goed voor het ruwe houtwerk; de zuivere is tegen 6 à 7 gan- 
tang per reaal van 240 duiten. 
De oepei, waarvan hierboven is melding gemaakt, is het bui- 
tenste omkleedsel van den stam des pinangpalms, onder de 
vruchttrossen, en wordt gebruikt tot het maken van water- 
scheppers (timba), het inpakken van goederen, het maken van 
fakkels enz. $ 
