525 
en door middel van pennen uitgehouden. Vervolgens wordt de 
karong of kadoet (een grof mat werk) er op gelegd en steeks- 
gewijze aangenaaid. De kadjang-zeilen worden insgelijks 
aan een dun lijk genaaid, en in geval zij als sprietzeilen 
dienen moeten, om de mast en als lajar batang aan een’ bam- 
boe gehecht. In beide gevallen wordt het zeil gereefd en ge- 
borgen, door het op te rollen om de mast of den ondersten 
bamboe. 
Lajar sabang zijn sprietzeilen, en worden, even als de lajar 
batang van de pendjadjab, van kadjang vervaardigd. 
De lajar tandja of lajar toop zijn groote zeilen van gedaante 
als een trapezium. De onderste bamboe is genaamd penggi- 
lingan, de bovenste penbawan. 
De in het oostelijke gedeelte van Java en verder om de oost 
zoo algemeen gebruikte uithouders aan de praauwen zijn hier 
geheel onbekend ; aan geene der maleische praauwen heb ik iets 
dergelijks gezien. Opmerkenswaardig is dit, daar door het groote 
verkeer met de verschillende natiën van den archipel, deze 
wijze van bouwen onder hunne aandacht moet gebragt zijn. 
De reden waarom zij dit eenvoudig middel, dat toch zulke 
tastbare voordeelen oplevert, niet aanwenden, ligt welligt in 
den vorm der vaartuigen, daar deze bij de Maleijers scherper 
en van onderen breeder zijn, dan die op Java, waardoor deze 
meer kans van omvallen hebben. Zelfs met eene frissche 
koelte ziet men de kleine sampan van hunne zeilen gebruik 
maken, zoodat meermalen het lijboord schept; als tegenge- 
wigt zit de stuurder zoo ver mogelijk loefwaarts. 
De riemen der inlandsche vaartuigen hebben eenen zeer dun- 
nen steel, meest van rangai-hout. Aan het benedeneinde 
der riemen is een ruitvormig blad gespijkerd. Door een’ strop 
van gedraaiden rottan wordt de riem aan het boord bevestigd. 
Steeds worden de riemen dubbel gebruikt. 
De sulthan van Lingga heeft twee tot drie regt schoone vaar- 
tuigen, te Trangano gebouwd, ruim en goed ingerigt, met een 
paar latijn-zeilen getuigd. Deze hebben in een’ wedstrijd te 
Singapore alle andere vaartuigen in snelheid overtroffen. 
