835 
Even als daar, heeft ieder spel zijnen vasten tijd van het jaar, 
gedurende welken men vrij algemeen dat en geen ander ziet. 
Doch ook sommige hunner spelen vorderen meer verstand 
dan ligchaamsoefening. Hieronder behoort voornamelijk het 
schaakspel, tjator, dat door velen beoefend wordt en door 
sommigen tot eene aanmerkelijk hoogte gebragt is. Het wordt 
volmaakt op dezelfde wijze als in Eúropa gespeeld. De stuk- 
ken heeten radjah (koning), mantrie (koningin), gadjah (raads- 
heer), koeda (paard), teer (kasteel) en didah (pion). 
Een ander spel, rimau genaamd, heeft eenige gelijkenis met 
het belegeringspel, waarbij, door eenige weinige stukken op een 
afgedeeld veld; het binnendringen van andere belet moet wor- 
den. 
Het spel, tjongka genaaïnd, bestaat uit een’ bak met zeven of 
negen gaten, waarin eenige boonen gelegd worden, die op eene 
zekere wijze van het eene in het andere gat moeten overgaan. 
Niet alle hunne spelen zijn zoo vreedzaam als de reeds ge- 
noemde. De hanen- en krekel-gevechten strekken hiervan ten 
bewijze. Voor de eerste wordt eene stellaadje, galangang ge- 
naamd, opgerigt; rondom staan de toeschouwers en de scheids- 
regters (djoeara), welke laatste tevens de gewedde sommen in 
hunne bewaring nemen, die somwijlen zeer aanzienlijk zijn. 
Aan de pooten worden fijne, zeer scherpe en gepunte stalen 
messen gebonden, die den vorm van eene hanenspoor hebben 
en tadji heeten. Door verschillende middelen wordt de moed 
der strijdhanen opgewekt, die, eens aan het vechten, zelden ein- 
digen voor dat een hunner dood nedervalt, hetwelk soms met 
eenen enkelen slag geschiedt. De grooten kweeken deze hanen 
hiertoe opzettelijk op en betalen soms aanmerkelijke sommen 
voor een’ goeden vechthaan. De krekels worden in een’ bam- 
boe gedaan waarin van boven eene spleet gemaakt is. Door 
stroohalmen aangepord, vechten zij, tot dat een hunner dood 
blijft; ook hierbij is het aangaan van weddingschappen zeer ge- 
bruikelijk. 
Het dobbelen is bij de Maleijers een zeer algemeen ver- 
spreide hartstogt. Zij kunnen bij feestelijke gelegenheden den 
EV, 28 
