* 546 
nuttige ondergrond onbewerkt blijft, — hetzij door verwaar- 
loozing, of door wezenlijke vrees voor zijne hoedanigheid. 
Landen van goed gemaakte drains voorzien, lijden deze na- 
deelen niet. 
Het onder 3 genoemde bezwaar is van meer belang te ach- 
ten, dan de beide vorige, ja is van wezenlijken aard, om- 
dat het gegrond is op de verdeeling der velden en verwisse- 
ling vans bezitters, die in het westen en midden van Java 
eigenaardig zijn, en op de rotatiën der inlandsche kultures 
met die voor de Europesche markt. 
Hierdoor zou het drainingstelsel kunnen ingrijpen in de 
overoude, schier geheiligde gewoonten der inboorlingen van 
Java, en op velerlei wijze botsingen verwekken, die voor de 
administratie met ongerijf, voor onze politieke belangen met 
gevaar konden vergezeld gaan. Overgaande tot de behande- 
ling van dit gewigtig punt, stel ik dan ook op den voorgrond, 
dat, zoo er vooraf eene goede proef op eea of meerdere 
plaatsen genomen wordt, deze geschiede op gronden, omtrent 
welker bezit of gebruik geenerlei onzekerheid bestaat, waar- 
bij dus niemands regten in het minst gekrenkt worden: ver- 
der dat, mogt de uitkomst aan de verwachting beantwoorden, 
de toepassing daarvan op de gronden der dessa’s worde voor- 
afgegaan door een onzijdig onderzoek over de kosten van aan- 
leg, den spoed, en de mate van produkt-vermeerdering, en 
dus over de verbetering van den grond. Tot eenen maat- 
staf voor de ‘duurzaamheid, waartoe op Java dog de onder- 
vinding van eene reeks van jaren zou vereischt worden, zal 
ik lager eenige gegevens aanvoeren, die aan de ondervinding 
in Europa getoetst en aan geenen redelijken twijfel onder- 
worpen zijn. 
Eerstelijk zij nog eens herinnerd, dat het draining-stelsel 
eene algemeene verbetering der bebouwbare gronden bewerkt, 
zonder aanzien van kultuur of kultuurwijze. Een dieper in- 
dringen der dampkringslucht, waardoor de rotsfragmenten ras- 
scher verbrokkelen en de organische stoffen ontbonden worden; 
