548 
Zal nu de gebruiker van een gedroogd stuk gronds ver- 
wisselen met een’ ander, wiens veld die drooging welligt niet 
noodig heeft, dan nog zal er, in de meeste gevallen, geene 
schadeloosstelling noodig zijn. Immers het eerste veld zal, 
gedraind zijnde, in den regel reeds in het eerste jaar de hoe- 
danigheid van dien oorspronkelijk droogeren en beteren grond 
bekomen. 
Zelfs in het geval, dat die verwisseling geschiedt tĳdens of 
zeer kort na het maken der drains in een zeker gedeelte der 
velden, dat daaraan behoefte heeft, schijnt het mij toe, en 
het meest overeenkomstig te zijn met den aard van het in- 
landsch bestuur, en het meest uitvoerbaar met het beperkt 
getal van Europesche ambtenaren, dat de landbouwers ee- 
ner dessa gezamenlijk deelen in de kosten en den arbeid, aan 
den aanleg der drains verbonden. Ieder toch deelt later, op 
zijne beurt, in de vermeerderde opbrengsten der aldus ver- 
beterde gronden. Hetzelfde blijft van toepassing, als den be- 
zitter van een reeds gedraind veld, het volgende jaar een nog 
ongedroogd wordt toegewezen. 
Doch geschiedt zulk eene nadeelige grondverwisseling ten 
behoeve eener bijzondere onderneming, die, om redenen van 
nabyheid of geschiktheid, groote, aan één liggende, reeds gedrain- 
de velden tijdelijk heeft in gebruik genomen, alsdan zoude 
de billijkheid vorderen, dat zij, die zich wegens die rege- 
ling met op het oogenblik minder goede natte gronden moe- 
ten vergenoegen, of schadeloossteling ontvangen, of gedeelte- 
lijke betaling voor den arbeid , aan het draineren besteed. 
Die schadeloosstelling zou moeten gelijk staan, aan het verschil 
in gemiddeld produkt der twee klassen van gronden in kwestie; 
en zij zou, even als de betaling van een deel der drainingkos- 
ten, behooren te komen ten laste van de onderneming, welke 
van die verwisseling voordeel trekt. 
De op Java in gebruik zijnde rotatie van natte en drooge 
kultuur, hetzij tweede gewas of aanplantingen voor de Euro- 
pesche markt, is naar aanleiding van het bovengezegde over 
den aard der verbetering, die het drainingstelsel in de gron- 
