(4) 1104 



ren, wat erop wijst, dat nog nagenoeg geen verweering had plaats 

 gehad, en het materiaal dus uiterst recent moest zijn. (Zie Dr. 

 Z. Kamerling: Microscopische onderzoekingen over absorptiever- 

 schijnselen in den bouwgrond. Archief 1904, pag. 558.) 



Ter beantwoor(Ung van de vraag, oi' <ht zand afkomstig was van 

 de ascherupties van den ïJromo, die gedurende 1916 tot ongeveer 

 half Augustus voortdurend i)laats hadden, kan het volgende dienen: 



De tak van de kali Dades, die het zand had afgevoerd, wordt 

 slechts gevoed uit het dal van Soekapoera en uit den ketel van Nga- 

 disari. Deze laatste grenst aan de Zandzee, en is hiervan slechts 

 gescheiden door den dam Tjemara Lawang, die de noord-oostelijke 

 afsluiting van de Zandzee vormt, en op 2 K.M. afstand van den Bro- 

 mokrater is gelegen. 



Indien boven den Tengger westelijke en zuid-westelijke winden 

 waaien, zal dus het materiaal der ascherupties voor een groot deel 

 in den ketel van Ngadisari en het dal van Soekapoera vallen. 



Van uit Pasoeroean, dat juist ten noorden van den Bromokrater 

 ligt, is gedurende het tijdperk, dat de Bromo in 1916 werkte, gere- 

 geld de richting van de aschpluim door ons waargenomen, indien 

 de bewolking dit toeliet. In Maart was de pluim meestal naar het 

 oosten of het noord-oosten gericlit, doch ging ook eenige keeren in 

 andere richting. Gedurende de geheele maand April sloeg de richting 

 der pluim herhaaldelijk om, zoodat deze l^eurtelings naar het oosten 

 en het westen ging; wij konden dezen omslag acht maal gedurende 

 deze maand waarnemen. 



Van 1 — 12 Mei ging de pluim gedurende de meeste dagen in 

 oostelijke en noord-oostelijke richting; op 3 en 5 Mei was van 

 Pasoeroean uit zelfs duidelijk zichtbaar, dat de aschwolk door de 

 kloof van Soekapoera trok. Hiermee overeenstemmend deelde de 

 administrateur van Soemberkareng mede, dat met Paschen (23 April 

 1916) te Soekapoera een aschlaag ter dikte van een handbreedte 

 lag, en dat gedurende zijn toenmalig verblijf aldaar op sommige 

 dagen zooveel asch viel, dat de overzijde van de kloof daardoor 

 onzichtbaar was. Na 12 Mei tot half Augustus was de richting van 

 de pluirn voortdurend westelijk, zoodat de asch in tegenovergestelde 

 richting werd gevoerd. 



De asch, die gedurende de eerste drie maanden van 1916 in 

 den vollen Westmoesson is gevallen, zal wel telkens door de nage- 

 noeg dagelijks vallende regens zijn weggevoerd, zoodat zich geen 

 groote hoeveelheden konden opeeidioopen. Na het aanbreken van den 



