(66) 204 



voortaan „schadeloosstelling" noemen en eerst nagaan, om welke 

 „schade" het hier gaat. 



Voor den rietaanplant worden in vlakke streken dikwijls de lage 

 sawahdijkjes of galangans geslecht, en steeds wordt een gotenstelsel 

 gegraven. Voor de nieuwe sawah moeten dus de goten dichtgewor- 

 pen en de galangans hersteld worden. Grondbezitters, die niet zelf 

 hunne sawah bewerken, moeten voor het sawah maken op een af- 

 gesneden rietveld deswege vaak meer betalen dan op de afgeoogste 

 vorige sawah. Blijkens ons verstrekte opgaven kost een goede inland- 

 sche bewerking voor sawah op de zware gronden bij Pasoeroean 

 f 8,50 na padi en f 12,50 na riet, zoodat de totale meerdere arbeid 

 daar op f4, — komt te staan. Daar de Madoereesche bevolking in £leze 

 streken ruw werkt en het riet slecht uitgraaft (slecht ,, dongkelt"), 

 mag men aannemen, dat de vereischte meerdere arbeid hier grooter 

 is dan elders, waar het riet bij den oogst goed uitgegraven wordt. 

 Iets verder oostwaarts in de districten i&rati en Tongas, waar voor 

 den rietaanplant de galangans niet geslecht worden, i's het prijsver- 

 schil voor de bewerking f 2,50 a f 3, — . Het hoogste bedrag, dat wij 

 op de allerzwaarste gronden (o.a. in het district Wangkal) ontmoet 

 hebben, was f 5, — . 



W^at den wetgever bewogen heeft, in § 6 al. 2 als maximum 

 een bedrag van f 15, — te noemen, terwijl zelfs de geheele grondbe- 

 werking voor het maken van sawah na riet slechts f 12,50 kost, is 

 niet duidelijk en wordt in de toelichting niet vermeld. ^) Bij de teelt 

 van bibit, die niet uitgegraven, doch boven den grond afgesneden 

 wordt, komen wel eens gevallen voor, vooral bij mislukte of geaban- 

 donneerde tuinen, die belangrijk meer w'erk vereischen bij het ma- 

 ken van de nieuwe sawah, dan na maalriet het geval is. In dat ge- 

 val worden de wortelstompen door den huurder gerooid, tenzij de 

 verhuurder prefereert, een schadeloosstelling te ontvangen; in alle 

 gevallen, die tot onze kennis kwamen, bedroeg de gevraagde schade- 

 loosstelling na abnormaal slecht gesneden bibit, in het uiterste geval 

 f 5, — per bouw. Plaatselijk zullen deze gebruiken wel verschillen. 

 Zoo vermelden de s.f. Pandjie en de s.f. Olean te Sitoebondo, dat 

 voor bibittuinen steeds aan den grondeigenaar wordt gevraagd of 

 hij wenscht, dat de onderneming de rietondereinden van het veld 

 zal verwijderen, of dat hij dit werk liever zelf verrichten wil tegen 



1) In de Rapporten der Mindere Welvaart Commissie, die Vol van ongecontroleerd materiaal staar, 

 worden wel eens groote liuuiverscliillen voor sawali's al of niet na riet cpni'emd, ilncli aan zull<e bewe- 

 ringen is zonder conliölc uit den auid der zaait geen argument voor den wetgever te ontleenen. 



