^79 (141) 



een globale stijging der huren. In het Jaarverslag van het Syndicaat 

 over 1916 Bijlage VIII komt een overzicht voor, dat de huurcon- 

 tracten omvat, die in elk der jaren 1910 tot 1914 gesloten werden, 

 gerangschikt naar de Residenties en Afdeelingen. Daaruit blijkt, dat 

 de gemiddelde grondhuur per bouw, exclusief premies of andere 

 vergoedingen, in die jaren als volgt verliep. 



Jaar 1910 1911 1912 1913 1914 



Huurprijs f 40,10 /' 41,17 /' 42,72 /' 44,84 f 45,25 



Uit deze enkele cijfers zien wij reeds, hoezeer de inlandsche 

 grondbezitter zijn bezit in vrijheid weet te hanteeren tot het ver- 

 krijgen van een hoogeren huurprijs. Deze stijging gaat geregeld door, 

 en wij hebben niet gemerkt, dat van eenige fabriek actie zou zijn 

 uitgegaan om de natuurlijke stijging te remmen. Integendeel, deze 

 stijging is door het Bestuur van het Syndicaat ten zeerste bevor- 

 derd, zooals wij in het Xe Hoofdstuk zullen zien. 



Daarmee is niet gezegd, dat de stijging niet enkele economisch 

 zwak staande ondernemingen met zorg voor de toekomst zou ver- 

 vullen, doch deze stellen daartegenover allereerst de pogingen om 

 het product per bouw steeds hooger op te voeren. Inderdaad betee- 

 kent deze stijging van de grondhuren met f 5, — per bouw voor een 

 geoccupeerd oppervlak van 200U00 bouw reeds een mindere winst 

 der industrie van een millioen gulden 's jaars, wat door de pogin- 

 gen tot opvoering van het product door nog verdere intensifieering 

 van het bedrijf weer moet worden goedgemaakt. 



Op de grafische voorstelling der Bijlage VIII van genoemd Jaar- 

 verslag is te zien, dat de stijging niet voor alle Residenties dezelf- 

 de was. 



Het snelst M^as zij voor Banjoemas, Kedoe en Pekalongan, wellicht 

 door de snelle uitbreiding of nieuwe oprichting van sommige onder- 

 nemingen aldaar. Een uitbreiding der fabrieksinstallaties en trans- 

 portmiddelen moet namelijk met een vrijwel plotselinge sterke uit- 

 breiding van den aanplant gepaard gaan, teneinde een in den aanvang 

 niet al te zeer verliesgevend bedrijf te verkrijgen. Daartoe worden 

 zoo noodig zeer hooge grondhuurprijzen geboden, om zoo snel moge- 

 lijk het gewenschte oppervlak bijeen te hebben in het nieuw ontsloten 

 gebied. Als later in zulk een gebied de opgedreven prijzen weer wat 

 dalen, kan hierin niets abnormaals of ongewenschts gezien worden. 



In Besoeki waren de grondhuren hoog, doch er is daar in die 

 jaren gemiddeld geen blijvende stijging ingetreden, hetzij door de 

 sluiting van de verliesgevende fabriek Rogodjampi (iets later ook van 



