295 (157) 



bezitter-iii-geldnood te behouden ? In Üangil, waar de liadjiwoeker 

 bijzonder welig tierde, vond een der fabrieken de Afdeelingsbank 

 bereid.de nominale sawahbezitters uit hun bijna vulkomen hjfeigen- 

 schn[) te verlossen. Deze hulp was edel, zooaJs men naleze in het 

 Jllaadje van de Centrale Kas van 15 Juni 1018 pag. 1G3— 175. Doch 

 zonder hul|) van de Afdeehngsbank zou zij voor de fabriek een 

 strafbare wetsovertreding zijn geweest. 



In dorre streken is uit den aard der zaak liet grondbezit groot, 

 omdat daar 0[) een klein oppervlak geen be.staan te vinden is. In 

 het gebied der Pemali-irrigatie, waar elke Javaan gemiddehl wel- 

 licht 10 bouw bezat, veranderde de toestand ten goede door den 

 zooveel verbeterden wateraanvoer ; weldra was een groot deel van 

 den grond in handen der hadji's, die elk soms een paar honderd 

 bouw grond hadden ; een Hindoe in desa Slatri aldaar bezit zelfs 

 reeds 8Ü0 bouw sawah. Natuurlijk moet de Javaan vrij blijven, zijn 

 grond te verkoopen, hoewel het aanvankelijk moeilijk is om eraan 

 te wennen, dat de Europeaan op Java geen sawah voor landbouw- 

 doeleinden koopen mag. De Javaan hanteert liet recht tot verkoop 

 voldoend, zoowel om te verkoopen tegen onredelijk lage als tegen 

 onredelijk hooge prijzen; in het genoemde Pemaligebied bleef hij 

 o.a. standvastig f 'JUÜÜ, — eischen voor 1/7 bouw van zijn grond, die 

 een fabriek bepaald noodig had bij den aanleg van een railbaan. 

 Maar wij kunnen niet inzien, dat de Regeering de grondhuurordon- 

 nanties ten nadeele van de Europee.sclie industrie dienstbaar zou 

 moeten maken aan de nog snellere verrijking der hadji's en liet be- 

 rooven van den kleinen landbouwer van zijn grond, en dat is het, 

 wat vooral de nieuwe ordonnantie door afschaffing van het voor- 

 schot zal bereiken. Vroeger werd dit steeds erkend. Mr. C. Th. van 

 Deventer erkende ook, dat de fabrieken bijtijds moeten inhuren 

 voor den goeden gang van hun bedrijft), en stelde in zijn artikel 

 in Vragen des Tijds 1910 (overgedrukt in Archief 1910 Bijblad p. 

 333) voor, den verhuurder bijtijds te binden door een handgift of 

 godspenning (pandjer), die als premie geldt en niet met de huur 

 verrekend mag worden, terwijl de huur eerst later zou vastgesteld 

 worden. Wat baat dit echter den grondbezitter, als hij geld noodig 

 heeft en hij de door een pandjer bezegelde voorloopige overeenkomst 

 toch niet kan verpanden? 



Is na al, wat de Regeering op velerlei gebied gewrocht heeft, 



I) Deze noodzaak is blijkens Archief 1911 p. 614 uitvoerii' uiteengezet in de nota der commissie 

 van advies in zake de suikerindustrie op Java van 21 Aug. 1J08 No. ViOO. 



