(160) l>98 



y 



uit; Winongan mocht slechts 15 maanden te voren één termijn van 

 liet meerjarig contract voldoen, en kon dus tegen liet royale tien- 

 jarig gebaar van hadji vSokküicn niet op. Dank zij dezen, had de Ja- 

 vaansche grondbezitter volop geld, voor een oogenblik. En inmiddels 

 heelt de nieuwe ordonnantie <lezen terinijn van 15 iiiaainlen voor 

 de Europeanen tot nul gereduceerd. 



Van nog iets vroegeren tijd raadplegen wij onze eigen groiulliuiir- 

 ervaringen. Wij kwamen pas uit Holland en gruwden van het on- 

 wettig voorschot; de wetgever zou tocli geen wetten hebben gemaakt, 

 anders dan om die te doen naleven, zoo dachten wij toen. De grond- 

 bezitters, die aan het Proefstation in 3-iaarlijksche wisseling op één- 

 jarig contract ieder jaar 5 tuinen van te zamen 8Ü bouw al sinds 

 jaren verhuurd hadden, eischten voorschot, hoewel het nog ettelijke 

 weken vóór 1 October was, de wettige vroegste datum. Ik weigerde 

 braaf. Geen nood: na enkele dagen kwamen de bezitters van 2 der 

 5 tuinen terug met de mededeeling, dat 1} der 5 tuinen reeds elders 

 op onwettig voorschot voor 12 jaren verhuurd waren, waar men cou- 

 lanter was en waar men beter wist hoe men op Java wetten maakten 

 uitvoert; of zij maar onmiddellijk voorschot mochten hebben, want de 

 andere liefhebber wachtte reeds met geld voor een 1 '2-jarig contract. 

 Welk een toestand ! iMij was de zorg toevertrouwd voor een collec- 

 tie van duizenden rietsoorten, uit vele deelen der wereld verzameld of 

 sinds jaren moeizaam door kruising verkregen, de hoop der toekomst 

 voor de suikerindustrie; en deze dierbare kinderen zouden plotse- 

 ling dakloos worden of een zwervend bestaan moeten gaan leiden, 

 ver van het Proefstation, waar zij dagelijks voor de studie noodig 

 waren. En dat omdat ik vertrouwd had op de wet, die immers het 

 voorschot vóór 1 October en het sluiten van een nieuw contract 

 vóór dien datum verbood, zoodat ik mij tot dien datum veilig had 

 gewaand voor mijn concurrent. Mijn meer ervaren tuinchef ried 

 mij, niet langer hoog spel te spelen, omdat ik dan nog heden de iJ 

 laatste tuinen kwijt zou raken, en zoo werd ik wetsovertreder, gaf 

 het afgeperste geld en spoedde mij tegelijk naar den Controleur, 

 een zeer in aanzien staand man, die reeds lang promotie heeft ge- 

 maakt. Met zijne hulp zou ik trachten, aan de geschonden wet recht 

 te doen en mijn geschokt vertrouwen hersteld te krijgen. Het was 

 immers duidelijk, dat de 3 tuinen ons slechts door een onwettige 

 handeling ontroofd waren, zoodat herstel mogelijk moest zijn. 



Het mocht niet zijn. Ik kreeg slechts den raad, er maar niet 

 meer over te spreken, want ik was formeel toch even schuldig als 



