357 (219) 



intensieve Europeesche leiding als die der huidige fabrieken; de on- 

 derneming zou anders failliet zijn, vóór zij nog goed in exploitatie 

 was; ook zouden de Europeesche bedrijven onmiddellijk liunne renta- 

 biliteit verliezen, indien het riet niet door henzelven, doch door in- 

 landers gekweekt werd, omdat de laatsten per bouw slechts de helft 

 van het Europeesche product weten voort te brengen; of de fabrieken 

 zouden dus op halve capaciteit moeten werken, óf het riet zou uit 

 dubbel groote arealen (indien aanwezig) moeten worden betrokken, 

 waardoor de transportkosten boven het economisch mogelijke zou- 

 den stijgen. 



Doch daar komt de Agrarische Inspectie. Zij stelt „minimum"- 

 prijzen vast voor de grondhuur en zegt, dat ,,\vaar het hier niet 

 gaat om huurprijzen, doch om minima, volstaan kan worden met 

 een eenigszins globale wijze van vaststelling daarvan", i) En dan 

 bepaalt zij, dat de huurprijs voor den Oostmoesson met veelvouden 

 van f 5, — zal opklimmen (§ 4 der „Regelen"), en dat steeds over 2 

 volle Oostmoessóns moet worden betaald, hoewel volgens hare eigen 

 woorden „erkend moet worden, dat zulks niet van hardheid jegens 

 den ondernemer is vrij te pleiten" 2). De Agrarische Inspectie doet 

 niet aan commercieele boekhouding ; markt- en kostprijzen zijn be- 

 neden hare aandacht; zij volstaat met een „eenigszins globale wijze" 

 van vaststelling der „minima" en laat deze dus, afgezien van den 

 hoofdoogst, alleen reeds voor het ,. gederfde" Oostmoessonproduct 

 opklimmen met intervallen van 2 X ^ 5, — = f 10,— per bouw, dat is 

 met iutervalleii van twee millioeu gulden per jaar voor het geoccu- 

 peerde rietareaal. Globaal is het ongetwijfeld. Het vooruitzicht is 

 schoon, indien de Regeering conform de pas aangenomen Volksraad- 

 raotie meer staatslandbouwbedrijven gaat entameeren ; laat zij deze 

 dan liefst onder toezicht van de zoo globaal rekenende Agrarische 

 Inspectie stellen. 



X. De bedrij f szekerlieid der rietcultiuir en de werkelijke 

 huurwaarde der sawali's op Java. 



Wanneer men de oudere literatuur over de grondhuur op Java 

 raadpleegt, blijkt de suikerindustrie dikwijls een sterk verlangen ge- 

 had te hebben naar meerdere zekerheid van den grond, waarop zij 

 hare grondstof kweekt. Te verwonderen is dit niet. 



Ten eerste had zij zekerheid in den tijd der gouvernementsdwang- 



1) Officieele Toelichting pag 62. 



2) Officieele Toelichting bij § 5 der Regelen, pag. 69. 



