340 



pers gevormd had, door een stengelboorder te zijn aangetast, ook 

 een der uitloopers was geheel uitgevreten ; eenige der uitloopers 

 aan die zijde waren nu bij de doorsnede licht rozerood op de 

 knoopen, maar zonder nog gom in de vaten te bevatten. Den 3den 

 December was deze hoofdstok gestorven en de onder de wond ge- 

 legen knoopen waren lichtrood en hadden veel donkerroode bundels 

 zonder gom. Een der dikste zijstokken was nu typisch rozerood en 

 in alle opzichten gelijk aan een serehzieken stok van ongeveer 3 

 maanden. De andere hoofdstam, die slechts twee uitloopers had, 

 was evenals deze volkomen vrij van gom." 



Hoewel het bovenstaande ziekteverloop nu inderdaad de moge- 

 lijkheid openlaat van een verklaring, die niet op de parasitaire na- 

 tuur der serehziekte is gebaseerd, sluit het deze toch anderzijds in 

 het geheel niet uit. 



Het is dan ook begrijpelijk, dat Went zich door deze onzeker- 

 heid niet laat weerhouden om op grond van de beide voorafgaande 

 overwegingen te besluiten, dat aangezien de serehziekte een infec- 

 tieziekte is, „de oorzaak der ziekte in hoofdzaak moet worden 

 gezocht in parasieten." 



Daarnaast is Went zich echter zeer wel bewust, dat eveneens 

 ,, zeker inwendige omstandigheden van de plant mede in aanmer- 

 king moeten worden genomen, daar immers verschillende rassen 

 en zelfs verschillende individuen van éénzelfde ras zoo verschillen- 

 de vatbaarheid voor de ziekte vertoonen." 



Dit laatste gezichtspunt is één van de redenen, waarom, zoo- 

 als Went opmerkt, het bewijs, dat de ziekte contagieus is, dat 

 dus een zieke plant een daarnaast staande gezonde plant kan infec- 

 teeren, zeer moeilijk is te leveren. 



Went kent dus onder de factoren, die het optreden der sereh- 

 ziekte beheerschen, behalve aan de parasiet, ook een ruime plaats 

 toe aan de dispositie van de rietplant. Daarbij wijst hij er ook reeds 

 op, dat deze dispositie in hooge mate afhankelijk is van tal van uit- 

 wendige omstandigheden, zooals klimaat, bodemtoestand, enz. 



Indien we nu hiermede nog een stap verder gaan, rijst de 

 vraag of we voor de verklaring der bij de serehziekte waargenomen 

 verschijnselen niet alleen met den invloed der uitwendige factoren 

 op de rietplant kunnen toekomen, en de veronderstelUng van het 

 bestaan eener, de serehziekte veroorzakende, parasiet geheel kan 

 worden ontbeerd. 



Het is bekend, dat in latere jaren vooral onder den invloed 



