396 



oppervlakte van rood klaverzaad isoleerde. Fig. 7 geeft een mikro- 

 photogram van een volgens de methode van Zettnow vervaardigde 

 ciliënkleuring weer. Duidelijk blijkt hieruit, hoe het aantal, de groe- 

 peering en de afmetingen der ciliën bij deze authentieke Bact. her- 

 bicola in groote trekken geheel overeenkomen met die van den uit 

 het suikerriet geïsoleerden stam No. 2. Fig. 9 geeft wederom een 

 overzicht van de verschillende typen van ciliëngroepeering, zooals 

 die in het praeparaat van den van klaverzaad geïsoleerden stam 

 werden aangetroffen. 



c. Vorming van zoogloea. 



Een der meest typeerende eigenschappen van Bact. herbicola 

 is de vorming van eigenaardige slijmklompjes of zoogloea, zoowel 

 in vloeibare als op vaste voedingsmedia. Deze zoogloea vertoonen, 

 zooals DüGGELi *) terecht opmerkt, veel gelijkenis met worstjes. De 

 vorm en de grootte der zoogloea loopen zeer uiteen ; veel voorko- 

 mende vormen zijn langwerpig en ovaal, rond of gedrongen, al of 

 niet geplooid en in langere of kortere reeksen onderUng verbonden. 

 In de granulatie van deze scherp begrensde slijmklompjes kunnen 

 somtijds de afzonderlijke mikroben herkend worden, die door de 

 slijm vorming hare beweeglijkheid hebben verloren. 



Bij mikroskopische beschouwing van een zoogloea-praeparaat in 

 water onder dekglas, bemerkt men dikwijls, dat de bacteriënklompjes 

 omgeven zijn door een heldere, mikroben vrije zone, die weer be- 

 grensd is door een bacteriën veld. Door stroomingen, die hierin voor- 

 komen, — wanneer het praeparaat na het opleggen van het dekglas 

 nog niet geheel tot rust is gekomen — merkt men, dat de bewe- 

 ginglooze mikroben in taaie vloeistof met den stroom worden mee- 

 genomen en zich volgens de stroomlijnen rangschikken in den vorm 

 van slieren. Men ziet, dat de heldere massa om de worstjes lang- 

 zamerhand verdwijnt in de aangrenzende vloeistof, die blijkbaar be- 

 staat uit een oplossing van slijm in water, waarin de hyaline-slijm- 

 laag oplost. Eindelijk komt het slijm der worstjes aan de beurt om 

 in het toetredende water op te lossen, waarbij zij geheel uiteen- 

 vallen en de bacteriën vrijkomen. 



Is de waterige slijmmassa niet te taai, dan kan men waarnemen, 

 dat de mikroben hare beweeglijkheid hierbij herkrijgen en zij in 

 grooten getale uitzwermen op de plaats, waar het water het zoo- 



1) 1. c. 1904, pag. 63. 



