397 



gloeaslijm heeft opgelost. Dit proces werd reeds door Düggeli ^) als 

 volgt kenschetsend beschreven : 



„Kürzere oder langere Zeit liegen die ,,Würstchen" scheinbar 

 nicht beëiiitluszt im Wasser, hier und da ist eine Volumver- 

 gröszerung der Zooglöe, hervorgerufen durch Wasseraufname 

 und deshalb erfolgte Verquellung des Bakterienschleimes zu kon- 

 statieren, meist aber bleibt die Zooglöe scheinbar unverandert 

 liegen. Plötzlich regt sich im Innern ein Stiibchen, ein zweites, 

 ein drittes folgt und bald ist im Innern ein heller Aufruhr 

 ausgebrochen. Die Bakterien bewegen sich mit einer solchen 

 Geschwindigkeit durcheinander, dasz das Auge sie nicht zu fol- 

 gen vermag. Der Inhalt der Zooglöe scheint förmlich zu kochen. 

 Auf einmal entsteht irgendvvo, bald an einem Ende, bald auf 

 der Seite ein Risz und die sich lebhaft bewegenden Stabchen 

 stromen mit gröszter Geschwindigkeit durch die entstandene 

 Bresche aus. Allmahlich wird das Ausströmen langsamer und 

 jedes Bakterium kann einzeln beim Ablösungsprozesz verfolgt 

 werden." 



Hoewel men de door Düggeli beschreven verschijnselen onder 

 het mikroskoop dikwijls kan waarnemen, zijn de gevallen, waarbij 

 de slijmklompjes langzaam in een onbeweeglijke bacteriënmassa uit- 

 eenvallen, veel talrijker. 



De vorming van zoogloea wordt vooral in vloeistofkulturen aan- 

 getroffen. Zij kan daarin onder bepaalde omstandigheden zoo sterk 

 zijn, dat er een taaie slijmerige huid gevormd wordt, die met een 

 platinadraad als een samenhangende massa uit de vloeistof is te 

 lichten. Ook op gelatineplaatkulturen werd veelvuldig vorming van 

 zoogloea waargenomen. Daarentegen treedt zoogloea-vorming op 

 agarplaatkulturen slechts zelden op. Wel heeft op glucose-pepton- en 

 moutagar dikwijls rijkelijk slijmvorming plaats, doch hierin werden 

 de typische klompjes slechts zelden aangetroffen. 



Bij de in het vorige hoofdstuk beschreven kultuurproeven van 

 de organismen uit het serehzieke riet, kon in vele gevallen gebruik 

 worden gemaakt van de typische zoogloea-vorming, ter herkenning 

 van Bact. herbicola '^). 



1) 1. c. 1904, pag. 187. 



-) Indien deze zoogloea klein blijven, ovaal van vorm zijn en fijn gegranuleerd, 

 vertoonen zij dikwijls een oppervlakkige gelijkenis met somtijds eveneens in de kui- 

 turen tot ontwikkeling komende gisten, zoodat, wanneer men hierop niet bedacht 

 is, deze laatste voor bacteriënzoogloea zouden kunnen worden aangezien. Toevoe- 

 ging van wat joodjoodkalium-oplossing heeft echter tengevolge, dat de granuleering 

 der bacteriënkiompjes duidelijker wordt, waardoor ook in twijfelachtige gevallen het 

 onderscheid met de gistcellen gemakkelijk is waar te nemen. 



