398 



Toch moet opgemerkt worden, dat in sommige gevallen de zoo- 

 gloea niet optraden. 



Zoogloea kunnen bij eenzelfden stam van Ract. herbicola nu 

 eens voorkomen, dan weer afwezig zijn, hetgeen o.a. bij het volgende 

 geval bleek. Met het sap van een zwaar serehzieke EK 2-plant van 

 bijna 3 maanden oud werd op de gewone wijze een kultuurproef 

 aangelegd. Na verloop van eenige dagen konden in de mikroben- 

 massa der proef buis geen zoogloea gevonden worden. Een uitstrij- 

 king der gekweekte mikroben op moutgelatine gaf na 3 dagen een 

 reinkultuur van Bact. herbicola, die alle eigenschappen dezer mi- 

 krobe op de plaat te zien gaf en evenzoo de zoogloea, welke bij de 

 kultuurproef ontbraken. De zoogloea-vorming is dus geen vast ken- 

 merk van deze mikrobensoort. 



Ook het omgekeerde geval deed zich voor. Uit een serehzieken 

 EK2-stok van verscheidene maanden oud, werden de mikroben in 

 een vloeistofkultuur gekweekt. Na een dag reeds bestond deze kui- 

 tuur uit louter zoogloea. Hiervan werd een koloniënkultuur gemaakt 

 op moutgelatine, waarbij in de reine koloniën van Bact. herbicola 

 de zoogloea slechts schaars te vinden waren, dus geheel in tegen- 

 stelling met de aanvankelijke buiskultuur. Ook naderhand werden 

 ze niet talrijker. Daarbij waren de zoogloea op de plaat fijner van 

 granulatie, terwijl die van de buiskultuur een grofkorrelig uiterlijk 

 hadden. 



Zoowel het uiterlijk der zoogloea als het vermogen om deze te 

 vormen, kunnen bij eenzelfden stam fluctueeren en zijn waarschijn- 

 lijk afhankelijk van kleine, niet gemakkelijk aan te geven verschil- 

 len in kultuuromstandigheden. 



Zooals uit deze beschrijving der door mij waargenomen ver- 

 schijnselen blijkt, waren de door mij geïsoleerde bacteriën zeer va- 

 riabel, hetgeen geheel in overeenstemming is met hetgeen door 

 BeijerinckI) aangaande den rijkdom aan vormen bij Bact. herbico- 

 la wordt aanoegeven. 



'n^o^ 



d. Ontbreken van het vermogen tot sporenvorming. 



Onder geen omstandigheid werd bij mikroskopisch onderzoek de 

 vorming van sporen waargenomen, terwijl Bact. herbicola, ook in 

 oudere kuituren, geen pasteurisatie (10 minuten bij 60° C.) doorstaat. 

 Ook DüGGELi 2) kon geen sporen aantoonen. 



i) M. W. Beijerinck. Verzamelde geschriften. Mutabilitat bei Bacillus herbicola. 

 Dl 5, pag. 53. 



2) l.c. 4904 pag. 63. 



