502 



Gesteld, dat diezelfde vergissing alleen bij een der groepen van 

 2000 waarnemingen, b.v. bij groep c gebeurd was en dat men dus 

 voor die groep een onjuist cijfer voor het gemiddelde verkregen 

 had, dan zou dit verkeerde gemiddelde met de (onveranderde) fout 

 van 0,0058 niet minder scherp bepaald zijn dan de gemiddelden 

 van groep a en b door hunne fouten. 



Omgekeerd kan men zich door symmetrische foutieve verschui- 

 ving van varianten ter weerszijde van de middelklasse een toestand 

 bereikt denken, waarbij de waarde van het gemiddelde niet veran- 

 dert, maar de standaardafwijking in de groep en daarmee ook die 

 van het gemiddelde wèl verschillen van wat ze zonder die verschui- 

 ving zouden zijn. Bij in beide gevallen gelijke en juiste gemiddelden 

 zouden dan verschillende fouten behooren. 



De gegeven voorbeelden stellen duidelijk in het licht, dat de 

 fout de betrouwbaarheid van het gemiddelde bepaalt, alleen in zoo- 

 ver de waarde van het gemiddelde van de waargenomen varianten 

 afhankelijk is, maar geen uitsluitsel geeft omtrent de juistheid van 

 de waarnemingen en dus ook niet omtrent de juistheid van het ge- 

 middelde uit die waarnemingen 



Een ander voorbeeld ter vergelijking van kleine en groote groe- 

 pen voor hetzelfde materiaal moge hier nog volgen. Schmidt^) on- 

 derzocht het wervelaantal van zekere vischsoort, die in verband met 

 haar levenswijze op de plaatsen, waar zij voorkomt, als een stand- 

 visch te beschouwen is. Vangsten, die in verschillende jaren op 

 eenzelfde plaats gedaan waren, gaven voor de telling der wervels uit- 

 komsten, welke in tabel 3 neergelegd zijn. Naast het onderzoek van 

 een betrekkelijk gering aantal volwassen individuen uit de jaren 

 1914, 1915 en 1916, beschikte Schmidt over de werveltellingen van 

 8570 jonge individuen uit de jaren 1914—1919 van dezelfde vang- 

 plaats. Op den leeftijd, waarop de jongen onderzocht werden, is het 

 aantal wervels reeds voltallig aanwezig en ten opzichte van het 

 werveltal zijn dus de jongen volkomen gelijkwaardig aan de vol- 

 wassen dieren. 



In vergelijking met tabel 1 vertoont tabel 3 eenige verschillen, 

 die in verband staan met de getalsverhoudingen van het aantal on- 

 derzochte individuen. Terwijl in de tabel van het melkvetgehalte 

 alle 4 ondergroepen mochten beschouwd worden als uit een „zeer 



1) Joiis. Schmidt. Racial studies in fishes. I. Statistical investigations with Zoarces 

 viviparus L. Journ. of Genetics, VII, 1918, p. 105; IV Experimeutal investigations 

 witli Zoarces viviparus L. Journ, of Genetics, X, 1920, p. 179. 



