- 11 - 



Toch loont het de moeite op dit punt nog een oogenbUlc 

 nader in te gaan, omdat men de gevaren verbonden aan te 

 dichte aanplantingen gewoonlijk onderschat en aan den anderen 

 kant denkbeeldige bezwaren inbrengt tegen het uitdunnen. 



In de F. M. S. wordt thans voor tuinen, die in de eerste 

 jaren van produktie zijn 18'X24' of 15'X30' een goed plantver- 

 band geacht. Dit komt dus neer op 96 boomen per acre of 168 

 per bouw. Voor 12-jarige tuinen spreekt men van 25'X25' of 

 zelfs 30'X30', dus 60 of 4S boomen per acre of 95 of zelfs 84 

 per bouw. 



Op Java zijn 5 jarige tuinen (en nog oudere!) met plantver- 

 banden van 16'X16', 15'Xlö', 12'Xl-' en zelfs 10'XIO' geen 

 zeldzaamheid. Men gaat over tot uitdunnen; zeker, maar veel te 

 weifelend en veel te langzaam, terwijl intusschen de ziekten in 

 de gelegenheid gesteld worden vasten voet te krijgen. Bovendien 

 wordt de groei der boomen tegengehouden en de bastvernieuwing 

 is veel langzamer en slechter dan bij ruimer plantverband het 

 geval zöu zijn. 



Daartegenover komt men altijd met het argument van de 

 produktie; men heeft zoolang op produkt moeten wachten, dat 

 men nu de eerste jaren zooveel mogelijk wil maken met het 

 resultaat, dat veel te laat w^ordt uitgedund. 



Dit standpunt is geheel onjuist. Een onderneming in de F. 

 M. S., die op tyd 50% der boomen had uitgedund, maakte meer 

 latex, toen het tappen begon, dan oorspronkelijk voor het dub- 

 bele aantal Ijoomen was begroot. Een andere onderneming, die 

 50% uitdunde toen de tap reeds begonnen was, maakte na 6 

 maanden weer evenveel produkt als vóór het uitdunnen, thans 

 natuurlijk met aanzienlijk geringer tapkosten. 



Het lijdt dan ook geen twijfel, of in vergelijking met de 

 F. M. S. is op Java de nauwe plantwijze een der belangrijkste 

 oorzaken dat op sommige ondernemingen de kanker zoo welig 

 tiert. 



8o. Tusschenplanting. 



ïu.sschenplanting (koffie, coca, enz.) komt op Java nog vrij 

 veel voor, in de F. M. S. vrijwel niet. Zonder in het algemeen 

 het gebruiken van catchcrops te willen ontraden moet ik toch 

 op het gevaar wijzen dat het optreden van schimmelziekten 

 hierdoor bevorderd kan worden, vooral wanneer men de robusta 



