vr Te 
pen 
8 
genaamd, soms tot 200 nesten voorkomen. Ik hoorde ook meer- 
malen bevestigen, dat de vinder van een nest in de bosschen 
daarvan de eigenaar wordt, zoo hij slechts een teeken aan den 
boom maakt, waarna die boom door geen ander zal worden aan- 
geroerd. De eerlijkheid der Bankanezen is ook boven alle kwes- 
tie verheven. 
Banka, die goudmijn van dezen Archipel, niet alleen wegens 
zijne tinproduktie, maar ook wegens zijne weelderige vegetatie en 
rijke gronden, verdiende wel eens uit zijnen vergeten staat te 
worden opgeheven. Kultuur en welvaart zullen daar nimmer 
bloeijen zoolang het geene goede wegen bezit en van geenen 
veestapel voorzien is. Beide zullen aanvankelijk geld kosten 
doch zoo dit niet verstrekt wordt, zal men de-kip om de 
goude eijeren geslagt hebben, wanneer de tinproduktie on- 
verhoopt niet meer die voordeelen als thans zoude kunnen af- 
werpen. | 
Tot het maken van goede wegen zullen de inlanders, tegen 
eene billijke belooning, gaarne medewerken, zoo ze daarvan 
slechts inhun levensonderhoud kunnen voorzien. Rijst is hier 
even als elders eene eerste behoefte daartoe. Zij planten die 
nu wel, na bosschen vernield en verbrand te hebben, die bij 
een doelmatig beheer, voor duizende guldens aan werkhout konden 
opleveren (om niet te spreken van het gebrek aan hout om 
kolen voor de tinsmelterijen te branden, wat zoude kunnen 
ontstaan) en daarvaan oogsten ze misschien nog voor geene zoo 
vele honderden guldens als ze voor duizenden verbrand hebben, 
zoo niet de oogst ten eenenmale mislukt. Vindt nu de in- 
lander gelegenheid om voor het geld wat hij verdient, rijst 
te koopen, dan zal hij voorzeker gaarne deze wisselvallige 
kultuur laten varen en de bosschen ongeschonden laten. Op dit 
punt is dus aan eene zijde reeds veel gewonnen tegen over de uit- 
gaven voor het maken van wegen. Maar het voordeel zal naderhand 
meer uitkomen, zoo men ook dit eiland met een’ veestapel zal be- 
