45 
zijn vele klappa-poejoe en klappa-gadieng geplant, die reeds 
vroeg vruchten dragende en niet zoo hoog van stam worden- 
de, niet zoo gevaarlijk zijn als de gewone hooge klapper-boo- 
men, die men elders overal in de doesoens doch ook nergens 
anders ziet aangeplant (want ze onderhouden niet eens de 
vruchtbare boomen, die in verlatene doesoens direkt aan de 
hunne grenzende, gevonden worden) en welke wel eens doo- 
delijke gevolgen na zich slepen, wanneer de vruchten in hunnen 
val personen treffen. 
23 Juny. Naar Panandonan, 10 palen, waar wijten half elf 
ure aankwamen en tot 8 ure des middags verbleven, om 
toen de reis te vervolgen tot Pandan-doelan, 6 palen. 
De weg loopt aanvankelijk door eene vallei, van weerszij- 
den door lage bergruggen begrensd. De gronden zijn gelijk, 
en zouden bijzonder voor natte rijstvelden geschikt zijn, doch 
men geeft hier nog altijd de voorkeur aan ladangs, op de 
hoogere hellende gronden, niettegenstaande men daartoe alle 
2 of 3 jaren op nieuw de bosschen moet uitroeijen. Zelfs 
blijven hier reeds aangelegde sawa’'s onbenuttigd liggen en wore 
den elders ladangs aangelegd. Men geeft als redenen hiervan op, 
dat ze op de ladangs ook pisang en andere planten telen 
kunnen, die men op natte rijstvelden natuurlijk niet kan aan- 
planten. Ik geloof echter, dat de ongewoonheid der zaak, en 
de moeite van het beploegen wel de hoofdoorzaak zijn, 
daar ze toch, behalve hunne sawa's, ook andere drooge gron- 
den genoeg beschikbaar hebben, om vruchten, enz. aan te plan- 
ten, maar dan zouden zij op twee plaatsen moeten werken. 
Daarbij is het boschkappen en verbranden een veel aangena- 
mer werk, dan het ploegen in de heete zon. Wanneer echter de 
bevolking toeneemt en er gebrek aan goede ladanggronden zal 
ontstaan, zal zij op het voorbeeld van anderen, er ook wel toe 
overgaan,om sawa’s aan te leggen,daar deze toch een veel groo- 
ter produkt opleveren dan ladangvelden. Van de waarheid hier- 
