89 
geheele boomstammetjes, die de lengte hadden om ook nog de 
derde pan te kunnen bereiken, en nu werd alles te gelijk in 
brand gestoken. Het uitgeperste suikersap liep in eene on- 
deraardsche goot, tot digt bij de pannen, waar het ineen’ 
kuil, van leem gemaakt, verzameld en uitgeschept werd. Dit 
alles ging vrij onzuiver toe, zoodat ik niet geloof dat men er 
gekristalliseerde suiker uit heeft kunnen verkrijgen, daar het sap 
te veel moest verzuurd zijn. Het suikerriet groeit op deze 
gronden, zelfs met de weinige zorg, die er aan besteed wordt, 
vrij wel. Ware eene suikerfabriek niet eene zoo omslagtige 
zaak, dan waren hier voor partikulieren wel zaken te maken, 
daar men wel werkvolk zoude kunnen bekomen, omdat de be- 
volking van Pankalan-baleij weinig gronden bezit die voor 
kultuur geschikt zijn, zoodat zij hare padi in andere mar- 
ga's gaan aanplanten, waarvoor ze aan die margas f 1 à 
f 2 'sjaars voor iedere ladang of widang betalen. Zulk eene 
widang heeft eene onbepaalde oppervlakte, die de planter naar 
zijne sterkte en goedvinden uitbreidt, zoodat ze soms tot 200 
vademen lengte en 100 vademen breedte opklimt, alzoo tot 10 
bouws van 500 — roeden. Die huur kan wel niet als druk- 
kend beschouwd worden. 
De bevolking is hier dan ook minder welgesteld, dan die in 
de katoenplantende streken in andere divisiën, want hier 
wordt in het geheel geene katoen aangeplant, omdat deze ta- 
lang-gronden voor de eenjarige soorten niet voldoende zijn, 
en tana-renah bestaan er niet, daar de hoogere gronden de 
grens met de strandvegetatie uitmaken, welke door het zee- 
water geïnundeerd wordt, en bijgevolg voor geene kultuur meer 
geschikt is, tenzij voor die van nipa en brandhout. 
Pankalan-baleij ligt aan den oorsprong van de rivier van 
dien naam, welke thans bijna droog lag, zoodat men hier, in 
een land, waar men gewoon is steeds in het water te plassen, 
groote behoefte daaraan had, te meer omdat deze oostmoesson, 
