504 
daarom dat, volgens mijn gevoelen, vooral aan de laatst- 
genoemde oorzaak als hiertoe zeer krachtig medewerkende, 
eene eerste plaats moet toegekend worden. Deze toch is 
gelegen in den toestand en de inrigting der hedendaag- 
sche maatschappij, en hare gevolgen zullen zich ongetwijfeld 
meer en meer doen gevoelen. Ik bedoel de verbazend 
toenemende behoefte aan schrijf- en drukpapier in de laatste 
tijden; zoo wel veroorzaakt door de zucht tot lezen en 
schrijven, welke veel meer dan vroeger bestaat, als door 
de voortgaande uitbreiding van het onderwijs en vooral 
van het lager onderwijs in meest alle landen. Men sla 
b. v. de statistiek van Noord- Amerika op, en men zal 
verbaasd staan, hoe aldaar het aantal schoolinrigtingen , bin- 
nen korten tijd, veelvoudig is vermeerderd. Om te weten 
hoeveel meer papier na het jaar 1848 de maatschappij be- 
hoeft, zal het slechts noodig wezen, om weder de statistiek 
ter hand te nemen, welke ons b. v. van het eiland Java leert: 
dat in de jaren 1846, 1847 en 1848, aldaar gemiddeld 
verbruikt werden, 17 à 19,000 kilogr, papier, ter waarde 
van f 44 à 47,600. 
dat in 1849 die behoefte meer dan verdubbeld was; men 
verbruikte toch dit jaar 43,000 kilogr. welke eene waarde 
hadden van f 107.600, en 
dat in 1850 de behoefte reeds gestegen was tot 56.700 
kilogr. à f 141.800 waarde. 
Maar er zijn nog meerdere verschijnselen op te noemen, 
uit welke die langdurige schaarschte aan lompen, met meer 
regt, dan uit eene voorbijgaande handelsspekulatie te ver- 
klaren is. Ik bedoel het kolossaal getal brieven, dat ge- 
schreven wordt, nadat door verschillende Gouvernementen 
de briefport is verminderd, en in het algemeen het vervoer 
van brieven en drukwerken veel gemakkelijker en zekerder 
is geworden. Ik zal uit de statistiek hierover, slechts die 
