516 
dezer zaak echter mag niet uit het oog verloren worden, 
en wel, dat beide genoemde stoffen de overblijvende pro- 
dukten zijn van eene zeer uitgebreide volks-kultuur, zoodat 
tot derzelver verzameling geene afzonderlijke aanplantingen 
zouden behoeven aangelegd te worden. Van de rijst is dit ge- 
noegzaam en algemeen bekend, en wat de pisangboomen be- 
treft, in geene kampong worden zij gemist, geen inlander, 
welke er niet eenige om zijne woning heeft staan. Tevens 
moet ik hier geheel beamen, hetgeen Dr. Forbes Royle aan- 
beveelt, om namelijk deze stoffen op of nabij de groeiplaatsen 
aan eenige mechanische en zeer eenvoudige bewerkingen te 
onderwerpen, zoo wel de pisangstammen als het rijststroo, en 
wel 1°, aan eene rotting in water, en 2°. aan het stampen, 
schoon maken en droogen der vezelen. Aldus toebereid, zal 
de vezelstof eene veel mindere ruimte beslaan, en dus ook 
minder aan vervoer kosten, terwijl genoemde arbeid geens- 
zins zoo omslagtig of moeijelijk is, dat men het aan de 
inlanders niet gemakkelijk en snel zoude kunnen leeren. 
De prijs per pond, waarvoor de dus bereide stoffen zouden 
te leveren zijn, is nog moeijelijk te bepalen, en zal natuur- 
lijk veel van plaatselijke omstandigheden afhangen. Het 
zoude daarom eene doelmatige en zeer onkostbare proef- 
neming wezen, om van Java naar Nederland te verzenden 
500 à 1000 kilogr. pisangvezelen en even zoo veel kilogr, 
rijstsroo, welke tot eene zoogenaamde ruwe grondstof zijn 
verwerkt. Zulks is te meer noodig, omdat Dr. Playfair deze 
hoeveelheid als de minste aangeeft, welke tot eene volledige 
proef voor de papierbereiding vereischt wordt. Tevens zoude 
men alsdan, na de inzameling, verwerking en het vervoer 
dezer beide stoffen, eenigermate kunnen berekenen, tot wel- 
ken prijs het pond dezer ruwe grondstof, uit Indië aan Ne- 
derland zoude te leveren zijn, en in laatstgenoemd land zou 
dan voor eens en altijd kunnen uitgemaakt worden, of 
