412 
dit met hem eens, te meer daar gij in uwe geschiedenis van Ja- 
va van éene uitbarsting van den Raung gewaagt. Zou die uit- 
barsting niet in 1586 hebben plaats gehad, in stede van 
omstreeks 1638? Behalve het verhaal van Heutman, van 
vele jaren daarna, 1s er, meen ik; maar één javaansch ver- 
haal, dat van het barsten van den Ringgit spreekt, of van 
eene zoo ontzagchelijke verwoesting, als die gebeurtenis 
noodzakelijk zoude hebben medegesleept. Ik kan mij niet 
voorstellen, dat van Panaroekan of Bezoeki of eene an- 
dere plaats in die buurt een steen op den anderen zoude 
gebleven zijn; maar wel hebben wij hier, oost van den 
Raung, 9 voeten in den grond, sporen van menschen, die- 
ren en karren in de verharde paras gevonden. (vide deel 
VII, Batav. Tijdschr. T. L. V., Uitbarstingen van den 
Idjen en Raung, van C. J. Bosch). Ik ben zeer verlangend, 
hieromtrent uw gevoelen te weten. 
Ad $ 1. De meening, dat de „ brandende bergh” van 
Houtman, niet de Ringgit, maar de Raung is geweest, deel 
ik niet met u, met Dr. Stohr, met Dr. Muller, of met wie 
ook, dieer aan mogt twijfelen, of wel de Ringgit die „ge- 
barste berg” zou geweest zijn. Ik ben het hierin geheel met 
den heer Jänghuhn eens (Java, enz. deel IV, 945). Ik heb dit 
mijn gevoelen reeds geopenbaard in mijne schriften, als in 
het Indisch Archief, III. 20; IV, 490, en in de Handleiding tot 
de kennis van Java, 1,71, 72, 117; terwijl in het uitgebreide, 
nog onuitgegevene, handschrift van de Algemeene Geschie- 
denis van Java, in het II® boek, III® hoofdstuk, $ 87, 
de gronden voor mijn gevoelen meer omschreven zijn. 
Uwe meening, dat door de uitbarsting van 1586 de oos- 
telijke of Blambangan-afhellingen der gebergten met eene 
dikke laag zouden zijn opgehoogd, is voor mij niet aanne- 
melijk, vooral omdat de engelsche zeevaarder Tom Can- 
dish (Cavendish), die vóór Banjoewangi heeft geankerd gele- 
