4dd 
de oorlogen met Blambangan onder sulthan Ageng en Soe- 
nan Tegalwangt van Mentaram, (A. D. 1636—1648) vindt 
men ook niet van Panaroekan, maar wel van Blambangan 
gewag gemaakt; en een gewest, dat geheel omgekeerd, en, 
onder vele voeten diepe uitgebarste stoffen begraven is ge- 
worden, zoo als van Blambangan wordt voorondersteld, zal 
zich in een tijdvak van vijftig jaren zoo spoedig niet her- 
stellen, dat het de aandacht, de hebzucht van een vreemd 
vorst (zoo als van Mentaram) zou kunnen opwekken. Pa- 
naroekan was alzoo verwoest door de uitbarsting van den 
Ringgit in 1586; Panaroekan was eene even voorname 
handelplaats in oostelijk Java, als Bantam in het westelijk 
Java. Te Panaroekan hadden de Portugezen faktorijen, 
missiën voor hunne eeredienst, stapel-gebouwen; dit alles 
is vernietigd geworden, en geen enkel Portugeesch schrijver 
vermeldt iets daarvan na 1586 (vergelijk het Indisch Ar- 
chief IV, 499, over Panaroekan). 
De Ringgit zelf met zijne hoornen en gebroken wanden, 
levert het zigtbaar bewijs voor de aannemelijkheid en de 
geloofwaardigheid van eene zoodanige uitbarsting. 
De tegenwerping welligt, dat Houtman van, Panaroekan 
spreekt, kan, dunkt mij, bier niet in de weegschaal gelegd 
worden; want wat de eerste hollandsche zeevaarders in 1596 
van „Sierra da Pagoda”, van „ Panarucan” wisten, hadden 
zij vernomen van de Portugesche schrijvers, Barros, Pinto, 
Mafeo, Jarricus, en het kaartje van Levanto van 1524. 
De dooru bedoelde uitbarsting van 1688 of daaromtrent, 
betreft waarschijnlijk de opgegevene van 1641, als wanneer, 
volgens de javaansche kronijk, zekere berg, Adiksa genaamd, 
moet zijn uitgebarsten. Deze naam is niet meer bekend; 
welligt wordt de Keloed bedoeld. 
Ik deel geheel de zienswijze van Dr. Junghubn, dat de 
„ brandende bergh” van Houtman niet de Keloed kan geweest 
$ 

