445 
zijn; maar daarmede is de kwestie-niet beslist, tusschen den 
Ringgit en Raung. Uwe bewijzen zijn meest alle negatief; 
daar tegenover staan bezwaren van positieven, geologischen 
aard. Dat Cavendish zwijgt, is een zwak bewijs, om te be- 
palen dat de Ringgit, en niet de Raung, eene eruptie heeft 
geleden. Cavendish kwam in 1588. Zijn de jaargetallen uit dien 
tijd der Javasche geschiedenis zóó zeker, dat geene eruptie 
kan hebben plaats gevonden, na het bezoek van het Cavendish ? 
Waar is het positief bewijs, dat de Ringgit werkelijk in 1586 is 
uitgebarsten? Alle berigten komen op Houtman’s primitief 
berigt terug. Houtman heeft de noordkust niet aangedaan, 
heeft de plaats niet bezocht; hij spreekt van Panaroekan niet 
als van eene vernielde plaats, en hij zegt, dat „eenige stee- 
nen tot in het stadje zijn gevallen” Dit kon toen wel vol- 
doende geweest zijn om de Portugezen te doen verhuizen; 
maar nu komt er bij, dat, naar het gevoelen van den heer 
Btohr, de Ringgit en zijne gesteenten geene sporen van nieu- 
we eruptie-produkten vertoonen. Dit bewees ik ook, van 
het binnengedeelte van den berg, dat ik zelf (en vermoe- 
delijk ben ik de eenige), bezocht heb. Een gebarsten berg, zoo 
als Houtman berigt, die na tien jaren tijds nog zóó rookte, 
moet noodwendig of eenen krater of eene solfatara bezitten, 
en deze vormen een zoodanig gesteente, als na eeuwen nog 
te herkennen is. Van dit alles is bij den Ringgit geen zweem 
voorhanden of overgebleven. 
De Ringgit is degelijk gebarsten; maar hetgeen is staande 
gebleven, zijn deelen van het binnengedeelte, en niet van de 
noordelijke buitenhelling. De zuidelijke helling, de G. Ranoe, 
is overgebleven. Eene eruptie, die eenen berg, van zoodani- 
ge uitgestrektheid, zoodanie doet barsten, moet van een zoo 
verschrikkelijk geweld geweest zijn, dat rondom ook geen 
steen op den anderen zal hebben kunnen blijven staan, en zelfs 
de eruptie van den Tambora zou daarmede niet te vergelijken 
