447 
git in 1586 is uitgebarsten, en niet de Ringgit door Houtman 
is bedoeld geworden. n 
Antwoord ad $ 2. Na de bij den heer Junohuhn (Java 
IV. 864. 988) aangehaalde bronnen, voor zoo verre zij in 
mijn bezit zijn, nog eens te hebben nagelezen, als ook, het 
Tijdschrift voor Nederlandsch Indië, deel I van jaar VILL, bl. 
173, 184: — Natuur- en geneeskundig Archief voor Neder- 
landsch Indië deel II, bl. 548; Bosch, in het Tijdschr. voor 
Taal-, land- en volkenkunde van het Batav. Gen. deel VIT, bl. 
218, en, na rijpe overweging met mijne nog levende bron- 
nen voor navraag, moet ik blijven volharden bij mijn ge- 
loof, dat de Ringgit in 1506 der javaansche, of 1586 der 
gewone telling, is uitgebarsten, en dat Panaroekan toen verwoest 
is geworden; — geheel vrij en onverlet latende de voor- 
onderstelling, dat de Raung (Raun, Rawoen) eveneens, 
vroeger en later, vreesselijke uitbarstingen moet hebben 
geleden. | 
Behalve de, vroeger aangegevene, negatieve gronden, staan 
natuurkundige en historische beschouwingen en overleverin- 
gen ter mijner hulpe, om de vermoede zware uitbarsting, 
van den Ringgit, in 1586, voor zeker aan te nemen, — even 
zeer, als om buiten twijfel te laten, dat zware uitbarstingen 
van den Raung het zuiderdeel van Blambangan hebben 
verwoest, 
De persoonlijke bevinding bij het bezoeken van den Ring- 
git in de laatste jaren, —en het gemis van teekenen eener zware 
uitbarsting, zijn vrij stelllig ; en even stellig kan men aannemen 
de uitbarsting van den Raung, waarvan de historische over- 
levering zegt, dat Matjan-poeti daardoor zou zijn verwoest, 
tijdens Tawang-aloen (A. D. 1638); dat er onder en tijdens 
Pangeran Danoe Redjo (A. D. 1780 ec. c.) en onder of 
tijdens den kommandant Clemens de Harris (nà 1788), even- 
eens zware uitbarstingen van den Raung hebben plaats vevon- 
