450 
4000 Chinezen woonden, en de chinesche djonken en wan- 
kangs aldaar regtstreeks uit China aankwamen. Nog ten hui- 
digen dage vindt men in de straat Madoera, op den Java- 
kk 
wal, de namen: „ Tandjong Tjina,” nabij Panaroekan: „ Tan- 
djong-Djong” bij Probolinggo, „„Kali-djong,” rivier van Ban- 
gil, als overblijfselen der vroegere handelsvermaardheid. De 
groote weg, tusschen Panaroekan en Modjopait, liep van 
Panaroekan om de zuid, door de tegenwoordige streek van 
Bondowosso en Pradjekan, over Djember, om de west op 
Lamadjang, en van daar om de noord op Banger, thans 
Probolinggo. — En in 1770, tijdens deze streken onder be- 
heer van de Kompagnie kwamen, was alles rondom den Ring- 
git ééne enkele, bijna ondoordringbare, woestenij. Dit ver- 
klaart mijn zegsman, door wien Bondowosso (het tegenwoor- 
dige), gesticht is; dit getuigt de heer Bosch, Batv. Tijdschr. 
Taal-, land- en volkenk., deel VI, bl. 470, volgens ouden 
van dagen. — De stelling, dat eene zware uitbarsting van den 
Ringgit noodwendig het land moet omgekeerd hebben, is 
daarom volkomen aanneembaar. — Wie levert ons een enkel 
bewijs, dat Panaroekan, de groote handelsplaats, onafgebro- 
ken is blijven bestaan, nà 1586? — Wie levert één enkel 
bewijs, dat het omliggend land van Panaroekan, Pradjekan, 
Bondowosso en Bezoeki niet omgekeerd, maar steeds wel- 
varend gebleven is? Noch Javanen, noch Portugezen, noch 
eenige schrijvers, ooggetuigen, van welken landaard ook, 
maken van Panaroekan gewag, sedert het laatst onzer 16de 
tot het midden der 17de eeuw. — Wel vinden wij op bl, 
248, deel IT, Ned. Reizen, 1784, in eene reisbeschrijving van 
Houtman in 1596 (ook vroeger doof ‚ons overgenomen, 
Indisch Archief, deel IV. bl. 499), dat Panaroekan eene 
ommuurde plaats was, maar deze beschrijving ziet voorzeker 
op vroegere jaren, vóór 1596,en 1586, toen de Portugezen 
nog deze plaats konden ophemelen, — In onzen tijd heeft 
