— 251 — 
schen beiden en een weinig noordwaarts, werd de pendule van 
A. Karser No. 46 geplaatst en daar juist tegen over, tegen de 
zuidzijde der hut, de pendule No. 47. Beide waren van toe- 
stellen voorzien om den slinger op een bepaald oogenblik in 
beweging te brengen, waarvan ik in bovengenoemd verslag onzer 
werkzaamheden in de residentie Manado heb gewag gemaakt, 
en die bij de waarneming van sterbedekkingen gebruikt worden. 
Overigens stond die aan de zuidzijde gedurende de waarne- 
mingen altijd stil, omdat de tikken van de eene, het scherp 
hooren van die der andere verhinderden. Deze pendulen zijn 
door den hoogleeraar Karser in zijn werkje # De sterrekundige 
plaatsbepaling in den Indischen Archipel,” beschreven. Ik ont- 
leen daaraan het navolgende. 
„Deze uurwerken hebben eenen gang, even zoo goed als 
die der gewone chronometers, en zijn zoo onkostbaar, dat men 
zich, voor éénen enkelen chronometer, acht dezer stukken 
aanschaffen kan. Zij zijn zeer ligt vervoerbaar eu eischen, 
ofschoon zij slingers hebben, geene bijzondere voorzorgen 
bij hunne opstelling, die, waar een muur ontbreekt, aan eenen 
in den grond geslagenen paal, in minder dan een half uur, 
met alle noodige juistheid kan geschieden; maar aan hunne in- 
rigting zijn bezwaren verbonden, door welke zij, in weerwil 
van hunnen voortreffelijken gang, voor sterrekundig gebruik 
geheel ongeschikt kunnen schijnen. , 
„ Hunne slingers volbrengen schommelingen in twee derde dee- 
len eener sekonde, en deze tijdsdeelen worden, door den zooge- 
naamden sekondewijzer gevolgd, welke daarenboven niet in een 
minuut, maar in veertig sekonden rondloopt. Bij afwisseling 
staat de sekonde- wijzer, bij eene volle minuut, op nul en op 
twintig, en terwijl de wijzerplaat in veertig sekonden is ver- 
deeld, maakt het uurwerk zestig tikken, om die ruimte van 
veertig sekonden te doorloopen. Bij die inrigting moet het 
natuurlijkerwijze zeer bezwaarlijk zijn, den tijd op een gedeel- 
te van eene sekonde na aan te teekenen, en dit wordt bijna 
ondoenlijk, indien de waarnemingen, zooals bij gebruik van een 
assage-instrument,, na slechts weinige sekonden op elkander 
fe] Le] 
