68 Ee 
niet beneden de hulpmiddelen zijn, waarover wij beschikken 
kunnen, en voldoende zullen bevonden worden, om tot eene 
juste kennis der lengte van Batavia te geraken. 
Maar eene nog meer belangrijke bepaling daarvan, hoop ik, 
dat wij geleverd zullen hebben, door de waarneming van zenith- 
afstanden der maan, waarvan de uitkomsten der berekening 
hierachter uitvoerig worden medegedeeld. Het denkbeeld, de 
waarneming zoo in te rigten als door ons geschied is, behoort 
aan den hoogleeraar Karser, en is door dezen geleerde ontwikkeld 
in het meermalen aangehaald geschrift „De sterrekundige 
plaatsbepaling in den Indischen Archipel, Amsterdam, 1851’. 
Ik wil hier de opmerking, door den hoogleeraar Karser ge- 
maakt, herhalen, dat de methode om de lengte uit maansze- 
nithafstanden af te leiden, alleen op kleine breedten aanbevelens- 
waard is, waar de verandering in hare regte klimming bijna 
regtstreeks in hare hoogte overgaat, en nu eene korte beschrij- 
ving der waarneming geven. 
In het dradennet van beide instrumenten heb ik ter weers- 
zijde van den dubbelen horizontalen draad, nog twee draden 
ingespannen. Nadat het instrument zoo goed mogelijk gerekti- 
ficeerd is, wordt de kijker op de maan gerigt en de tijden van 
doorgang des maansrands door de horizontale draden maauw- 
keurig waargenomen en het niveau van den vertikaal-cirkel af- 
gelezen. Door eene kleine vooruitberekening, weet men het 
oogenblik en het azimuth, waarop eene ster in de nabijheid der 
maan dezelfde hoogte zal bereiken en door het instrument (ter- 
wijl men den vertikaal-cirkel onveranderlijk vast laat staan) in 
het bekende azimuth te stellen, wordt de ster door hare dage- 
lijksche beweging in het veld des kijkers gevoerd, waarop de 
tijden van haren doorgang door de horizontale draden weder 
zoo naauwkeurig mogelijk „worden waargenomen en het niveau 
afgelezen. Kent men door eene tijdsbepaling den tijd, dan kan 
men voor de waargenomene tijden, de stershoogte geheel naauw- 
keurig berekenen en het is blijkbaar, dat de maans schijnbare 
rands-zenithafstand, juist dezelfde zal zijn, als de berekende ze- 
nithafstand der ster, behoudens de kleine korrektie voor het 
