— 908 — 
werd, zelfs tot aan Tjitjalengka, Lelles en andere plaatsen. 
Door vrijwillige ontleding van het obsidiaan worden er aarden 
van gevormd, die naar mate de ontleding meer volkomen was, 
overeenkomen met eene fijne, witte soort van pijpaarde. Sommigen 
daarvan zijn zandachtig op het gevoel, de meesten meer vet- 
achtig; meestal zijn ze wit van kleur, doch vindt men ook 
geelachtig gekleurde eronder. Niet zelden vindt men brokken van 
deze aarden die den uiterlijken vorm van het obsidiaan behou- 
den hebben, doch ‘ze zijn gemakkelijk tot een wit of geel- 
achtig gekleurd poeder te verbrokkelen. De hoeveelheid dezer 
ontlede obsidiaanmassa schijnt groot te zijn, want bij het gra- 
ven der waterleiding in de nabijheid van den passangrahan te 
Goenoeng pasirkiamis kon men ze op eene vrij groote lengte 
vervolgen, terwijl hare dikte op meer dan vier voeten kon 
worden nagegaan. 
Ben dier aardsoorten heb ik scheikundig ontleed; de uit- 
komsten waren de volgende. 
Eigenschappen. De aarde is een zeer fijn poeder van eene 
witte kleur, vetachtig op het gevoel en zuigt het- water sterk 
in. Ook vormt zij zeer gemakkelijk te verbrokkelen stukken 
van onregelmatige gedaante, sommige in het midden eene 
roodachtige kern van minder ontlede steenmassa insluitende. 
In een kolfje verhit, geeft de aarde veel water. Met een zuur 
overgoten bruist ze, echter zoo gering, dat het koolzuur- 
gehalte naauwelijks te bepalen zal zijn. Gegloeid werd zij iets 
geelachtig gekleurd. Door een kwalitatief onderzoek werden de 
volgende bestanddeelen opgespoord: kiezelaarde, aluinaarde , 
ijzeroxyde, kalkaarde, bitteraarde, water, sporen van mangaan, 
zeer kleine hoeveelheden van alkaliën en van koolzuurgas. 
Bij 100° C. gedroogd, en gedurende eenige dagen onder 
eene klok met zwavelzuur bewaard, verloren 6,060 grm. aarde 
0,578 grm. aan gewigt = 9,538 ten honderd aarde; zacht ge- 
gloeid, bedroeg het gewigtsverlies 0,981 grm. of 16,188 ten 
honderd aarde. 
Vervolgens werden 9,228 grm. zeer fijngewrevene aarde met 
genoegzaum zoutzuur in de warmte behandeld, en hetgeen niet 
