— 126 — 



— dan wel dat de Javaan daarin zal toenemen door middel van 

 liet gebruik van gepast en krachtig voedsel , zooals wij het 

 bijv. in de zaden der Canavalia hebben leeren kennen? 



Zonder al te veel waarde te hechten aan teleologische 

 bewijzen, mag ik toch niet nalaten aan te merken, dat ons 

 gewas op vele plaatsen van Java groeit , dat het gebleken 

 is een grooter veelvoud van het gezaaide te kunnen ople- 

 veren, dan gewone wiMe en bruine boonen in Europa; 

 dat de zaden onschadelijk zijn voor de gezondheid; en dat 

 eindelijk eene landstreek doorgaans die soorten van voedsel- 

 geAvassen het best voortbrengt, welke voor de daar te huis 

 behoorende bevolking het meest geschikt zijn. Op grond 

 hiervan kan men het dus eeue voorziening en een wenk 

 van den weldadigen Schepper der natuur noemen , dat eene 

 zoo nuttige plant zich door eigene waarde en vruchtbaar- 

 heid aanbeveelt en als opdringt. 



Het ontbreekt mij aan voorbeelden en aan genoegzame 

 kennis van de voedingswijze der Europeanen op Java, om 

 met grond te kunnen beoordeelen , of en in hoeverre die 

 voedingswijze oorzaak is van die afmatting en verzwakking 

 van ligchaam en ook misschien van geest, waarover vaak 

 geklaagd wordt, en die men door een' tijdelijken terugkeer 

 naar Europa tracht te herstellen. Hier komen bovendien, 

 door hunne min eenvoudige levenswijze, te veel andere in- 

 vloeden in het spel , en het zou aan het onmogelijke gren- 

 zen , onder deze die van de voeding te isoleren , en op zich 

 zelve te bepalen. 



5 Aaiim. Ik licb ilmns rcRcIs zaden, afkomstig uit l'eiiibang, Modjokerlo, 

 Bondowosso en Paljitnn ontvangen en nitgeplanl: die waarmede ik oorspronkelijk, 

 proeven heb genomen , waren uit Banjoewangi, 



Het gewas komt ook in Japara voor; zeer onlangs zijn er ook zaden uit Ta- 

 lembang gezonden. 



