295 
entvangen Natuurk. Tijds. voor N. I., blz. (35 e. v., werd - 
dat artikel, eenigszins omgewerkt naar des schrijvers ei- 
gen handschrift, (bl. 400) en vertaald door dr. de Roo (bl, 
403), opgenomen; zoodat men thans verschillemle meet 
ningen bezit, in hetzelfde tijdschrift, over hetzelfde onder- 
werp van zóó veel belangstelling. 
Mijne pogingen bleven in 1859 op het gebied der histo- 
rie. Wel heb ik reeds in 1857 en 1841 den Ringuiten 
omstreken bezocht, maar, waar alle geleerden van pro- 
fessie schipbreuk leden in den doortogt naar het doel, 
kon de Jongman, die van beroep geen natuuronderzoeker 
was, die geene aanbeveling bezat van de hooge over- 
heid, ook niet verder komen, dan tot dáár, waar nog 
menschen woonden, op eene plek, die Koekoessan heet; 
(rook, stoom, damp), in een deel van den vermoedelijken 
ouden krater, of op den bodem van de woestenij, waar 
eenmaal de bergmassa lag, zuidwest van Panaroekan, de 
hoofdplaats, noordwest van Pradjekan. 
In 1861 en 1862 kwam ik eerst weder in deze oorden 
terug, en herhaaldelijk, en heb ik al het land, oostwaarts 
van den Ringgit en zuidwaarts van den grooten weg, be- 
zocht en doorloopen, om de massa’s van nabij te zien, die 
weleer door de uitbarsting van den Ringgit zullen zijn uit- 
geworpen en weggeslingerd, meer dan zes uren hemels- 
breedte verre. Ik heb al het land benoorden den grooten 
weg doorkruist, de delta der Sampayan en het watergebied 
van die rivier en van de Kali-Tikoes bezocht, zoo ook alle 
de oorden rondom en nabij het gebergte Ranoe-Ringgit. 
Ik heb nogmaals de oude historie-schrijvers doorbladerd; 
de volksoverleveringen en verhalen, van verre en nabij, 
nagevraagd, van Bezoeki tot Soemberwaroe, van Pana: 
roekan tot Poeger, en, wat ik heb kunnen -te weten 
komen, vergeleken bij de zwijgende getuigen van het ver- 
ledene. 
Wat ik vernam en opmerkte heb ik opgeteekend. De 
aanteekeningen zijn niet die vam den vreiziger met spoed 
