297 
ken. Het geslotene boek, het onbekende uit het verle- 
dene, geeft weinig hoop op duidelijker historische juist- 
heid; meu moet zich met aannemelijke vermoedens verge- 
noegen. Die vermoedens zijn in loco, bij breed onder- 
zoek, lansserekt verblijf, moeitevolle tochten, bij kennis 
van taal, en vorm van aanduiding bij de bewoners en ge- 
leiders, op te doen en aan te neimen. 
IL. De Ringgit zal in 1586—1597 niet uitgebarsten zijn; 
wel de Rawoen. 
IL. De vernieling of verwoesting van Panaroekan is la-, 
ter bijgevoegd. 
UL Er zijn geene bewijzen te vinden voor eene uitbar- 
sting van zoo jongen stijd. 
Dr. Stöhr is gelukkig 
reisbeschrijving van de eerste Hollanders, gedrukt in 1599, 
geweest in de vinding van de 
zeker de eerste uitgave van die reize, en waarin Houtman 
schrijft van den »brandenden berg boven Paneroekan”’; 
„van Portugezen, monnikken en gedoopten te Paneroe- 
kan”, waarin van eene uitbarsting, voor tien jaren ver- 
leden, gesproken wordt, van denzelfden brandenden berg 
Boven Paneroekan. 8 
De Hollandsche schrijver meldt hier iets van vroeger, 
elders door hem vernomen, uit vroegere boeken, of van 
vroegere reizigers. 
De Portugezen handelden reeds vroeg op Panaroekan, 
minstens sinds 1524, Waar Portugesche schepen, zwaar- 
den en handelaren heentogen, volgdea priesters, vooral 
na de instelling van de orde der Jesuiten, in 1540. 
Deze verspreiders van westersche en oostersche leerstel- 
lingen: hadden het voordeel, geschiedschrijvers en beschrij- 
vers te hebben, zooals de Portugezen en Spanjaarden ook 
hun Barros, Faria, Herrera hadden. 
Nu bestaan er van de missien en togten der Jesuiten, 
en der beschrijving en historie van de door hen bezochte 
landen, verscheidene werken, uitgekomen vóór en na 1586 
en 1599; en wel die na 1586: 
