509 
sa, een chaos van rots, kloof en woud, belet natuurlijk 
allen doorgang, en niemand der omwonenden waagt het 
daarin mede te gaan, waar onoverkomelijke bezwaren, die- 
ren, vermeende booze geesten, en allerlei gevaren, den 
menschelijken wil onmogelijk maken. 
Eenzaam, afgezonderd, te inidden van een ander deel 
dezer onbeschrijfbare woestenij, ligt de dessa Koekoesan, 
in een gat, vallei, diepte. Waar de inlander zich vestigt 
moet water gevonden worden, en uit den naam dien de 
inlander aan zijne woonstede geeft, kan men gemeenlijk 
de eigendommelijkheid van de plaats opmaken. 
Hier nabij ontspringt, aan de buitenhelling van het vroe- 
gere gebergte, een spruitje, dat, nader aangewassen, met 
vele kronkelingen zich heendringt om de zuid-oost, om in 
de Sampayan te stroomen. 
En de naam Koekoessan is te zeer bekend, als betee- 
kenende: damp, rook, stoom, dat men niet buiten ver- 
moeden kan stellen, dat hier in de nabijheid wezenlijk 
plekken te vinden zullen zijn, die de ontkende eigenschap- 
pen van den ouden vulkaan zullen kunnen doen erkennen. 
Het is mij niet bekend, dat dr. Stöhr deze aangeduide 
oorden heeft bezocht. Ik vernam in 1862, dat sommige 
weetgierigen verschillende deelen van het Ranoe-Ringgit- 
gebergte hadden bezocht, maar men konde mij de namen, 
den tijd wanneer, de plaats waar, niet meer opgeven. 
Ik weet dat Junghuhn in 1856 eene poging aanwendde, 
vermoedelijk van den westkant, zonder vrucht. 
Ik weet dat Zollinger op het gebergte gebotaniseerd heeft; 
en weet alleen van dezen eenvoudigen en te vroeg ontsla- 
penen man, „dat dr. Stöhr het Ringgit-gebergte heeft be- 
zocht in 1851, dat hij er noch sulferporien, noch eenige nog 
werkende krachten gevonden heeft’ (Natuurkundig tijd- 
schrift XIX, 441). 
Ik onderzocht in 1862 te vergeefs, van welke zijde, en 
tot waar dat bergbezoek zich had uitgestrekt. Zollinger 
was reeds in 1859 te Kandangan overleden. Maar, op blz. 
