554 
betreffende zijn stelsel van aanplant. Verongelijkt te 
worden, wanneer hij de overtuiging had dat het regt op 
zijne zijde was, miskend te worden, was voor J.’s fier en 
onafhankelijk karakter iets ondragelijks. Onderscheideve 
malen stond hij op het punt de leiding der gansche zaak, 
die hem toch zoo zeer ter harte ging, neder te leggen; 
en het is niet onmogelijk, dat de zoo veelvuldige en lang 
ondervondene onaangenaamheden en teleurstellingen, die 
hij zich altijd hevig aantrok, in eenige mate mede hebben 
gewerkt tot de ontwikkeling der vreesselijke leverziekte, 
aan welke J. bezweken is. Ik voor mij acht mij zoch op 
deze plaats geroepen, noch in ‘het allerminst bevoegd, over 
den gevoerden strijd een beslissend oordeel uit te brengen; 
doch veroorloof ik mij de meening uit te drukken dat de 
zaak nog geenszins in staat van wijzen is en dat eerst eene 
veel langere ondervinding omtrent de beste methode van 
behandeling der kina-plant op Java, volkomen uitsluitsel 
zal geven. 
J. had meer en meer over zijne gezondheid te klagen 
en was ook in hooge mate ontmoedigd. Hij verzocht en 
verkreeg in den aanvang van {864 een tweejarig verlof 
naar Nederland. Reeds waren alle voorbereidselen tot die 
reis gemaakt, toen J. ernstiger ziek werd en zich een le- 
verabees openbaarde. Wel genas dit aanvankelijk op de 
meest gewenschte wijze en had hij zelfs reeds eens beproefd 
de reis naar Batavia te aanvaarden, doch dit was onmo- 
gelijk bevonden. De krachten van den lijder waren uit- 
geput en gingen meer en meer achteruit. Den 20° April 
in allerijl ontboden, kwam ik juist in tijds te Lembang aan 
om in den nacht tusschen 235—24 April zijn laatsten snik 
te vernemen en den man, dien zoovelen met mij vereerden 
als een uitnemend geleerde, als een groot denker en diep- 
zinnig wijsgeer, de laatste eer te bewijzen. 
Ik zou vreezen mijne taak slechts ten halve te vervullen, 
indien ik, na dit eenvoudig verhaal van J.’s levensloop, niet 
nog, een enkel woord sprak over J.'s karakter, over zijne 
