Eerst in de maand Julij 1864 ontving ik berigt ‘dat Zs 
M. stoomschip Haarlemmermeer, gestationeerd in de wateren 
van Menado, in de maand Augustus ter mijner dispositie 
gesteld kon worden voor de bepaling der opgenoemde 
punten, tot en met de Kendarie-baai, terwijl voor de be- 
paling der vier laatste punten de assistentie der oorlogs- 
schepen uit het station Makasar vereischt werd, en 
mitsdien de stations-kommandant in de wateren aldaar 
aangeschreven werd om, bij mijne terugkomst van Kema, 
met mij in overleg te treden, en mij zoo mogelijk naar de 
bedoelde punten te doen brengen. 
Gereed zijnde om met de mailboot, die den 7en Augus- 
tus, naar Menado vertrok, mij daarheen te begeven, werd 
ik den vorigen dag door ziekte overvallen, zoodat mijne 
reis eene maand moest uitgesteld worden. 
Den 7°® September scheepte ik mij dus op de stoom: 
boot Padang naar Menado in; medenemende acht chrono- 
meters, het universaal-instrument van Repsold, voetstuk, 
enz. Mijn plan was om de reis, zoowel heen als terug, 
tevens te doen dienen tot eene nieuwe bepaling der lengte 
van Makasar en Menado; wel doet de stoomboot, die van 
Batavia naar Menado vaart, ook behalve Makasar, nog 
Samarang en Soerabaja aan, waar de lengteverschillen 
van deze plaatsen met Batavia zijn door den electromag- 
netischen telegraaf met de uiterste naauwkeurigheid be- 
paald, (de onzekerheid van die lengteverschillen kan naau- 
welijks één tiende tijdssekonde bedragen), en het is dus 
niet mogelijk door reizen met chronometers de gevondene 
waarden dier lengteverschillen te verbeteren. 
Integendeel, de juistheid waarmede de lengte van Soe- 
rabaja bekend is, gaf mij een middel om eene zeer juiste 
bepaling der lengte van Makasar te vinden, die zelfs de 
vorige bepaling van den heer de Lange in 1852 in naauw- 
keurigheid zou overtreffen, want de reis van Soerabaja naar 
Makasar duurde slechts drie dagen, en zoo er een invloed 
van het stoomen op den gang der chronometers bestond, 
