56 
werd die geëlimineerd door verbinding met het lengtever- 
schil Batavia—Makasar, door de terugreis gevonden. De 
reis tusschen deze twee plaatsen duurde, op de heenreis, 
slechts 5 dagen en 2 uren, op de terugreis besteedde ik 
6 dagen en 8 uren van Makasar direkt naar Batavia, ter- 
wijl de bepaling van 1852 berust op ééne reis van negen 
dagen van Batavia naar MiB met slechts éénen chro- 
nometer. 
“Wat verder Menado aangaat, de lengte van dit puut be- 
oosten Batavia was door den heer de Lange langs twee 
wegen bepaaldl en door mij later afgeleid. Men zie hierover 
mijn verslag in deel XXVI van het Natuurkundig tijdschrift 
der Koninklijke Natuurkundige Vereenigiug, blz. 1 en ver- 
volgens. | 
Paal 1, waarop de bepaling der heeren de Lange betrek- 
king heeft, had vlak aan het zeestrand gestaan, doch was 
weggespoeld; de plaats nogtans, waar hij gestaan had, werd 
mij door den heer Paepke Bulow te Menado aangewezen, 
(zie fig. 1). Voor de herstelling van dezen paal heb ik een 
‚voorstel ingediend, tevens strekkende om dergelijke gevallen 
in den vervolge te voorkomen. !) 
Den 2jer Sapranter kwam ik op de reede van Menado, 
alwaar het stoomschip de Haarlemmermeer ter. reede lag. 
Ik had dadelijk eene zamenkomst met den kommandant, 
den luitenant ter zee 1°kl. A. Jarman, die de beleefdheid 
had, mij met eene sloep van de stoomboot te komen af- 
halen. Wij zouden, indien ik genoegzame waarnemingen 
te Menado gekregen had, den 29°“ des morgens vroeg weg- 
stoomen, en de reis in tweën verdeelen, nl. eerst Batoe- 
Mandie en Gorontalo aandoen, (hier kolen laden), voorts 
Balante, Masonie, Togean, Todjo, Parigie en Pagowat be- 
zoeken, en weder op Gorontalo terugkeeren, aldaar op 
nieuw kolen laden, en nu de tweede reis ondernemen naar 
de verder afgelegene punten, nl. de Tomorie-, Talowa- en 
1) Hetgeen ook door de Regering is aangenomen, besluit van 7 October 1865, No. 17, 
