54 
vlakte van den cirkel gaat, kan het best de kijker van 
het instrument zelf aangewend worden. Langs den rand 
te kijken met het bloote oog is, als de schaal op 10 el 
afstand staat, te onzeker; wanneer wij echter het kijkertje, 
dat geheel cylindrisch is, op den raad leggen, dan wijst de 
optische as op de schaal zooveel hooger als de halve dikte 
van het kijkertje bedraagt. 
Voor het aflezen van het beeld der schaal in den spie- 
gel kan men met goed gevolg een’ kijker aanwenden. 
Voor verdere bijzonderheden moet ik naar de bovenge- 
noemde: »verhandelingen en berigten” verwijzen. De helling 
van den spiegel van den patenteirkel der Geographische 
dienst bleek omtrent 6,5 te bedragen, en werd langs de 
beschrevene methode tot binnen de minuut verminderd. 
Trouwens bij die helling des spiegels begint de invloed van 
de drie hellingen eerst merkbaar te worden en kan twee 
sekonden bedragen, — verondersteld dat prisma en kijker 
gerectificeerd of liever gesteld zijn, het eerste door middel 
van den spiegel, de tweede door spiegel en prisma; — 
maar bij één van de pateutcirkels die ik op de reis gezien 
heb, was de helling van den spiegel merkbaar grooter, 
zoodat elk gedeelte van den rand duidelijk niet zamenviel 
met het spiegelbeeld van het tegenoverliggende gedeelte 
van den rand. In zulke gevallen zou dus werkelijk eene 
merkbare fout, alleen ontstaande uit den hellenden stand 
des spiegels, kunnen plaats hebben. 
Gedurende de gansche reis veranderde de luchtdrukking, 
blijkens de in de ka,uiten der Haarlemmermeer en Sindoro 
opgehangen aneroide, zoo weinig, dat ik den kwikbaro- 
meter dien ik van Batavia medegenomen had, ongebruikt 
heb gelaten. 
Dea thermometer daarentegen nam ik altijd mede, en 
las dien voor en na, soms ook tusschen de waarnemingen 
af, ten einde de straalbreking hiernaar te verbeteren. Het 
was één van zes onlangs uit Nederland ontvangene ther- 
mometers, (geteekend No. 1) wier correcties óp het mete- 
