80 
eeuw aan het zeestrand gelegen, terwijl in 1250 van daar 
vloten uitliepen, die Singapoera moesten veroveren. 
De uitbarstingen der nog werkende vulkanen leveren 
zulke ontzettend groote hoeveelheden zand, asch en mod- 
der op, die door beken en stroomen naar de vlakte ge- 
bragt worden, dat zij eene hoogst aanzienlijke menigte 
bouwstoffen voor de vorming van een delta aanbrengen. 
Zoo wordt immers de hoeveelheid zand en asch die bij de 
laatste groote uitbarstingen van den Kloet in Maart 1864 
is gevallen, op vele millioenen teerling-ellen geschat; 
— maar dit verschijnsel schijnt evenwel niet voldoende 
om het ontstaan te verklaren van eene zoo uitgestrekte 
delta in den betrekkelijk korten tijd van zes honderd jaren, 
te minder om dat de door de Kalie-Brantas en hare tak- 
ken omspoelde vulkanen, met uitzondering alleen van den 
Kloet reeds lang zijn uitgedoofd, zoo als de Wielis, Kawie, 
Broeboe, Penangoengan of, zoo als de Ardjoeno, reeds on- 
der de uitgedoofde vulkanen worden gesteld, daar ook 
deze, voor zoo ver de geschiedenis reikt, geen witbarsting 
meer gehad heeft, hoewel er zich nog solfataren op zijn 
top bevinden. De twee andere naast bij liggende vulka- 
nen Tengger en Smeroe kunnen bij de vorming van de 
delta naauwelijks in aanmerking komen, omdat zij alleen 
van de oostzijde loor de hoogst gelegen takken der Kalie- 
Brantas worden bespoeld. Ook de ligging van Modjopahit, 
51 el boven de zee, mag niet geheel over het hoofd wor- 
den gezien, omdat bij de over het algemeen lage ligging 
dier kusten, deze stad vroeger, toen zij nog aan zee lag, 
bezwaarlijk 51 el boven hare oppervlakte verheven geweest 
kan zijn. Het is daarom waarschijnlijker, dat de vorming 
van de delta en de toenemende verzanding van straat Madoera 
aan twee oorzaken moet toegeschreven worden: aan het 
afvoeren door rivieren en beken van stoffen, die van de 
bergen ontleend zijn, en tevens aan eene nog voortdurende 
rijzing van het land. 
Ten slotte nog eene opmerking betreffende de steensoor- 
