89 
tetoonen, voor zooverre het geldt »het opwerpen van stof- 
fen uit groote diepte in het binnenste der aarde.” 
Reinwardt zegt (pag. 4935) dat vele rotsblokken nabij de 
oppervlakte minder vast en als uitgezet zijn. Dit schijnt 
dus de zijde geweest te zijn die vóór het verbreken aan de 
lacht blootgesteld was. Men herkent hierin al dadelijke 
eene groote hoeveelheid ijzeroxyde, zoowel aan de kleur, 
als aan de werking op de magneetnaald, die de basalt op 
den top ook uitoefent. Ontdoet men die stukken van dit 
bovengedeelte dan heeft de steen nagenoeg dezelfde zamen- 
stelling als op den top. 
Er moet dus een groot verschil zijn geweest in de wijze 
waarop de lava afgekoeld is. Men zoude schier veronder- 
stellen dat die van den verbranden hoek onder water is 
geweest, waardoor de ruwe oppervlakte dat schuimachtige 
uiterlijk gekregen heeft, en, het ijzer sterker oxyderende, 
er de roodere kleur aan heeft gegeven. 
De steen is vrij hard, geeft vonken, en bevat ook nog 
scheikundig gebonden water. Men ziet terstond dat hij ge- 
heel en al verschilt van den Javaschen trachiet. 
Alhoewel het te betreuren is dat mannen als Reinwardt 
en Junghuhn reeds tot de geschiedenis behooren, kan ik 
niet nalaten te verklaren, dat de laatste het vraagteeken op 
pag. 1279, bij het cijfer 5400, even als het kursief gedrukte 
„geleerde” onder aan pag. 1280, wel achterwege had kunnen 
laten. : 
De om Ternate liggende eilanden zijn alle van vulkani- 
schen oorsprong. Maitava en Hirie zijn kleine kegels zonder 
krater en, ten: opzigte van den vulkaan, hetzelfde wat de 
Penanggoengan, in de residentie Soerabaja, van den Ardjoeno 
is. Op Halmaheira zijn verscheidene kegels, waarvan de 
Gama Nakore (pag. 1285) bepaald een nog werkende vul- 
kaan is; van de anderen is zulks niet bekend. Nabij Sahoe 
en bij Dodinga vindt men nog warme bronnen en op vele 
plaatsen ziet men zandsteen, opgeheven door vulkanisch 
gesteente. | 
