181 
Om, die reden zijn onafgebroken en naauwkeurig, zoo- 
wel de relatieve als absolute verschijnselen en uitkomsten 
nagegaan, als de reële middelen om tot den weg te komen, 
die tot de best begrepen kultuur leidt. 
De groote belangrijkheid der zaak vordert in de eerste 
plaats, strikte onzijdigheid in de waarnemingen en gevolg- 
trekkingen en in de tweede, voldoend aantal gegevens, 
om tot eene beslissende konklusie te komen. 
Tot dus verre heeft de ervaring de gemaakte veran- 
deringen geregtvaardigd, zoo als blijken zal uit het rapport, 
doch gevoelen wij ons daardoor nog niet gewettigd, ze 
als onfeilbaar te beschouwen. 
Nog is de wetenschap niet op het al-verklarende en 
voorzeggende standpunt, dat zij later zal innemen en nog 
mogen wij derhalve denken aan grillen van het planten- 
leven en verborgen natuurkrachten, om niet te spreken 
van plaatselijke en tijdelijke plagen, waaronder wij vernie- 
lingen door dieren, verwoestingen door atmosferische in- 
vloeden enz. rekenen. 
Hoe menigmaal verwonderden wij ons, over den snellen 
groei en de ongehinderde ontwikkeling van eene plant, 
terwijl wij daar naast, hare zuster, die onder gelijke om- 
standigheden opgekweekt en verzorgd werd, kwijnend en 
gedrukt aanschouwden. 
Herinneren wij ons, hoe ook onder de inheemsch- ge- 
worden kultuurplanten, de invoering der koffij- en thee- 
kultuur aanvankelijk zoovele bezwaren ondervond, dat uit 
den boezem der regering stemmen opgingen, die tot tijdige 
staking er van waarschuwden. Weinig dacht men destijds, 
dat de koffijkultuur eenmaal zulke belangrijke baten zoude 
afwerpen. 
Hoe het zij, de kinakultuur, in 1854 feitelijk op Java 
ingevoerd en in 1864 in de hoofdbeginselen van aanplant 
en onderhoud gewijzigd, geeft thans alle reden tot de 
verwachting van verblijdende uitkomsten. 
Betrekkelijk groot waren de sommen die de regering er 
