189 
De verschillen in bodem, klimaat, atmosfeer enz. ver- 
dienen geen geringere opmerking. En — ook al dwingen 
deze à priori niet tot afwijking en overeenkomstige ratio- 
nele wijzigingen, ten opzigte van onze kultuur bleek het 
proefondervindelijk, dat het gevolgde stelsel onhoudbaar 
was. 
Dat de kina, vooral in de eerste periode, schaduw be- 
hoeft, was een feit door de Engelschen reeds erkend en 
vastgesteld. Dit stelsel is zeer redelijk en wanneer het de 
naakte bergstreken van den Diëng gold, zoude het ook op 
Java volkomen toepassing en algeheele navolging verdienen. 
Maar het moet blijven bij eene ligte beschaduwing, zoo- 
als wij die bij de koffij-kultuur als het gunstigst hebben 
leeren kennen. Geen uitersten! 
En liever nog een geheel open terrein, dan één, zoo digt 
en zwaar beschaduwd dat, om zoo te zeggen, de toegang 
van licht onmogelijk is. 
En zulks was het geval met de aanplantingen volgens 
het oude stelsel. 
Op Java staan thans meer dan 50,000 kina-planten, 
“op enkele uitzonderingen na, alle van de soort Pahudiana, 
op een geheel open terrein. Aanvankelijk ontwikkelen zij 
zich zeer voordeelig, vooral wanneer zij tegen den regen- 
tijd in den grond zijn gebragt, of wel bij aanhoudende 
droogte geregeld kunnen begoten worden. 
‚Maar zulk begieten, op een terrein van grooten omvang, 
zoude een kapitaal vorderen, onevenredig aan de waarschijn- 
lijke latere produktie; — het geregeld en uitsluitend in 
den vollen grond brengen, tegen den regentijd (iets wat 
bij de koffij-kultuur strikt wordt in acht genomen) heeft 
zijne bezwaren bij eene kultuur die nog in staat van 
wording is ‘en waarbij men dus onafgebroken , door kunst- 
matige behandeling, de hoeveelheid planten tracht te ver- 
meerderen. Er nadert een tijdstip dat de jeugdige voed- 
sterlingen de zorgvuldige verpleging, in de kweekhuizen 
en loodsen, niet langer behoeven. Zij moeten plaats 
