201 
Wat de woningen betreft van de opzieners en vaste ar- 
beiders, deze staan onder het beheer van ’s lands water- 
staat. In 1865 zijn daaraan, met medewerking van de 
betrokken opzieners, degelijke verbeteringen aangebragt. 
Alles volgens het stelsel van geheel vrijen arbeid en zon- 
der tusschenkomst van het plaatselijk bestuur. 
Geldmiddelen. 
Elke proefkultuur is, uit den aard der zaak, kostbaar- 
der dan eene reeds bekende en geregelde. Toch eischt de 
kina-kultuur op Java thans betrekkelijk zeer geringe on- 
kosten. In het afgeloopen jaar hebben zij veel minder be- 
dragen dan in 1864 en in vergelijking met de vorige ja- 
ren, waren zij tot de kleinere helft gereduceerd. 
Bij elke regeling werd dan ook gepaste zuinigheid in 
acht genomen en wij vleijen ons, dat het nu vereischt 
wordende kapitaal, in gunstige evenredigheid zal blijken 
tot de te verwachten produkten. 
De vaste arbeiders hebben eene maandelijksche bezoldi- 
ging van f/ 6,50. In hunne voeding wordt voorzien, bij 
minnelijke en humane overeenkomst met den regent van 
Bandong die, van uit zijne naast bij gelegen voorraadschu- 
ren, maandelijks de benoodigde hoeveelheid rijst op elk 
der etablissementen doet brengen en daarvoor de over- 
eengekomen betaling ontvangt, die van de traktementen der 
boedjangs wordt afgehouden. 
De buitengewone arbeiders worden bij dagloonen van 16 
tot 20. cents betaald. p 
Voor materialen en gereedschappen bestaan geen vaste 
prijzen meer als vroeger; zij worden bedongen, als eerste 
voorwaarde tot en ten voordeele van vrijwillige levering. 
Het is duidelijk dat deze toestand van volkomen vrijen 
arbeid, een gevolg is van de wijze, waarop de regering 
de leiding der kultuur heeft geregeld. 
Vrije arbeid zoude slechts nominatief en fiktief zijn , wan- 
neer het beheer der zaken was toevertrouwd aan gewes- 
