267 
»voortgang,’ niet altijd overeenkomen met de origineele 
„manuskripten.” 
„Alsdan volgt in het genoemde werk weder eenstem- 
»mig met de geschrevene journalen: op een en twintig Ja- 
»nuarij voor de stad Balamboeang”’. 
„De historie van den brandenden berg moet dus, mijns 
„inziens, gesteld worden op den twintigsten of den een en- 
»twintigsten Januarij, en niet op veertien of achttien Januarij. 
Tot zooverre de belangwekkende nasporing van den 
heer de Jonge, te 's Gravenhage. Ik moet bekennen dat 
de ruwe mededeeling van Valentijn eveneens misleidend is 
voor den geschiedvorscher, op het punt van die, »his- 
torie van den brandenden berg,” 18 Januarij 1596, (deel 
[IL blz. 3555, — Junghuhn IV. 951, —) als op zijne »Ja- 
vaanse saken” van voor zijn tijd, waarover ik reeds op blz. 
9, Indisch Archief deel III, 1850, een en ander heb gezegd; 
en dat gevolgelijk de latere ontdekkingen en nasporing 
meer geloofwaardigheid, meer aannemelijkheid moeten 
bezitten. î 
Is de kwestie, over den Ringit of de Kellot of Keloed, 
tusschen dr. Mohr, prof. Muller en dr. Junghuhn genoeg- 
zaam uitgemaakt, ten voordeele van den eersten of den 
Soleferberg, — den Sierra do Fuego, (Junghuhn IV. 951, 
952,) niet zóó genoegzaam is het verschil uitgemaakt over 
de tegenwoordige bergen Raung en Ringit, tusschen dr. 
Emil Stöhr van Zurich, wijlen H. Zollinger en mij, over 
den »brandenden berg in Oost Java,’ 1586 — 1596. 
Maar, dat de tegenwoordige Raung ook in Januarij 1596, 
in eruptie was, moet ik, in het voordeel van dr. Stöhr, ten 
vollen als zeker aannemen. 
SOERABAIJA, 10 April 1866. 
