577 
een halve paal breedte droog loopt bij laag water, zoo moet 
men de nader opgemerkte afstand van anderhalve paal, 
op ongeveer een half uur stellen. De kaart der vaarwa- 
ters naar Soerabaya van Jansen 1845, geeft, als zuidelijk- 
ste rivieruitloop aan de oostkust der delta aan, dessa Tam- 
ban, rivier idem; en iets daar bezuiden de grens der kaart, 
7. 24 Z. B. Dit is juist de breedte van »Kalanganjar”. 
De kust is aan die zijde wel twee palen ver in zee zeer 
ondiep. De gemeenschap tusschen de hoofdmodderwel 
en de zee is buiten allen twijfel). 
J. »Het terrein, waarop die heuvel zich verheft, is be- 
dekt met half zout, stilstaand water, moerassig”. (Dit is 
vooral in den regentijd juist. Dan dampen de wateren 
niet uit. Men zoude gevolgelijk eene onophoudelijke aan- 
vulling, vermeerdering, uitbreiding van dat moeras ver- 
onderstellen; doch het is alsof de aanvulling, toevloeijing, 
uitdamping of doorzijzing gelijken tred houden, evenals 
in de tambaks (vischvijvers). 
J. — Kalanganjar, (»Kalang andjar”) figuur 1, 2. Zoo 
als die afbeelding is, heb ik den modderheuvel, krater, 
nimmer gekend: en de vergrooting voor het bekken, voor 
de opwellende gasblazen, voor de stroomende vloeistof- 
fen; — de scherpe rand, en de opstijgende menschelijke 
figuur tot bij den rand, kunnen in waarheid geen weten- 
schappelijken ernst zijn. 
Evenmin figuur No. 2 — schijnbaar één enkele heuvel, 
met uitpuilenden rand, te midden van vloeistof. 
Die figuren zijn zeker niet op de plaats naar de natuur 
geschetst, want dan zouden de andere schetsen in diskre- 
diet vervallen. Verbeelding heeft elders die schetsen uit- 
gedacht. 
Bleeker heeft zich bepaald tot onzijdigheid. »Bij de 
»dessa Kalang-anjar bevindt zich eene andere modderwel, 
»welke reeds een heuveltje van bijkans 40 voeten hoogte ge- 
»vormd heeft, en door den heer Junghuhn beschreven is. De 
„vloeibare modder stijgt er tot den rand der krater-opening, 
