30 
genaardig, schilderachtig lila-blaauwkleurig koloriet, 
aan het oog voordoen. 
Zeer onlangs was ik teruggekeerd van eene reis in 
het oostelijke gedeelte van het eiland en had op mijne 
togten over 8—9000’ hooge bergen (zooals van G.-Ajang 
en den G.-Tengger) opgemerkt, dat deze troebele toe- 
stand van de atmosfeer, die met de horizontale ver- 
wijdering der voorwerpen, welke men aanschouwt, toe- 
neemt en bij afstanden van meer dan 3 geogr. mijlen, 
die voorwerping geheel aan het oog onttrekt, alleen 
de onderste lagen betreft tot eene hoogte van 5500 of 
hoogstens 6000 voeten en dat alle luchtlagen, die 
hooger liggen, geheel zuiveren bijzonder doorschijnend 
zijn. De tegenstelling tusschen licht en schaduw was in 
het Tenggersche gebergte, op eene hoogte van 7—8000 
zoo groot, dat de bergwanden, welke in de schaduw 
lagen, zich ’s morgens om 10 uur nog bijna uitsluitend 
zwart voordeden, zonder dat men eene enkele kleur 
of schakering van kleur kon waarnemen, terwijl die 
gedeelten van het gebergte, welke door de zon beschenen 
werden, oogverblindend sterk verlicht waren, zoodat 
zeer kleine, uren ver verwijderde, voorwerpen, nog 
duidelijk konden waargenomen worden. De grens tus- 
schen helder licht en donkere schaduw was sterk afge- 
bakend, even als dit tegenwoordig het geval is in de 
morele en intellektuele sfeer der menschheid, als een 
zeer karakteristisch kenmerk « van onzen tijd.” (Naar- 
mate de verlichting aan de eene zijde toeneemt, wordt 
de andere zijde dieper met schaduwen bedekt). Uit 
psychrometrische proeven bleek duidelijk, dat deze zeer 
doorzigtige berglucht in Oost-Java uitermate droog was; 
het verschil tusschen bevochtigde en drooge thermome- 
