36 
plateau van Pangalengan bij voorkeur geschikt te ver- 
klaren voor de kinakultuur op Java. 
Toen ik voor 18 jaren, namelijk in Oktober 1839, 
voor de- eerste maal deze streek bezocht, was er (be- 
halve de solfatara van den G. Wajang en de omgevin- 
gen van twee warme bronnen in hare onmiddellijke 
nabijheid) niet de kleinste opene plaats te vinden in de 
bosschen, die het plateau en alle omliggende bergen 
tot op de hoogste toppen onafgebroken bedekken *), 
Kort daarna werd een gedeelte der bosschen gekapt 
en de pasanggrahan gebouwd en thans is deze laatst- 
genoemde, aan zijne noordelijke, nourdoostelijke en oos- 
telijke zijde, 2 tot 4 palen ver met dadap-koffijtuinen 
of liever koffijbosschen! bedekt, die vele droogschuren 
en kleine, doch slechts tijdelijk bewoonde gehuchten 
insluiten en die doorsneden zijn door schoone, breede 
en elkander regthoekig kruisende wegen, die echter 
nog aan alle zijden door oorspronkelijke duistere wou- 
den omgeven zijn. De standvastige temperatuur van 
den bodem is bij den pasanggrahan, waar hij 1S jaren 
lang door de zon is beschenen geworden, ter diepte 
van 5 parijssche voeten 19,20o Gelsius, terwijl in de 
schaduw der nabij zijnde bosschen, waar nimmer een 
zonnestraal den bodem bereikt, die temperatuur op de- 
zelfde hoogte boven zee 18,35° Celsius, alzoo 0,85e 
minder bedraagt. 
In het laagste, westelijkste gedeelte van het plateau 
waar de pasanggrahan staat, waait in de rigting van 
(*) Zie het Tijdschrift voor Natuurlijke geschiedenis en physiologie. Leiden, 
deel VIII, waarin ik dezen togt (Reize door het Malawar'sche gelergte) beschre- 
ven heb. 
