212 
monsterblok, de rietsoort, de bibitherkomst en één der nummers 15 
10, voor het geval, dat men 10 analysen wenscht. Deze etiketten 
worden vroeg, dus lang vóór het begin der campagne, in Februari 
b.v, vastgemaakt; de mandoer weet, dat hij in een bepaalde petak 
in geul nummer zooveel, bij plant nummer zooveel moet beginnen; 
hij gebruikt alle stokken van de aangewezen plant en gaat op de 
volgende over, als er minder dan 10 stokken zijn. De 10 etiketten 
worden in willekeurige volgorde opgehangen. Zooals men ziet is het 
uitkiezen van „normale” stoelen of stokken uitgesloten. De etiket- 
ten worden met touwtjes, die geplombeerd worden, vastgemaakt. 
Het ophangen geschiedt onder controle van Europeesch personeel. 
Ten slotte wordt een geul, waarin monsteretiketten hangen, kenbaar 
gemaakt door een merkteeken, b.v. door een plant aan het tuinpad 
flink met kalk te bestrijken. Op een bepaalden datum worden nu 
binnengebracht alle stokken met eenzelfde nummer uit een bepaald 
blok. De fabricagechef kan dus gemakkelijk controleeren, of de 
goede stokken binnenkomen; door het plombeeren is het niet ge- 
makkelijk de etiketten eraf te halen en om andere stokken uit 
dichtbijzijnde tuinen te hangen, waardoor de monstermandoer min- 
der ver zou behoeven te loopen. 
Nu heeft men mij weleens tegengeworpen, dat knoeierij toch 
wel mogelijk is, maar er is vrijwel geen systeem te bedenken, waar- 
bij knoeien absoluut uitgesloten is en men zoekt dus een systeem, 
waarbij de kans op knoeien zoo gering mogelijk is. En dit is hierbij 
bereikt Ook het argument, dat het op een kleine onderneming wel 
gaat, maar niet op een groote, geldt niet; Remboen met haar 2800 
bouw is er om te bewijzen, dat het uitvoerbaar is. 
Naast de hier beschreven werkwijze zijn er andere in gebruik, 
die op ondergeschikte punten afwijken, o.a. in het uitzetten van de 
monsterplaatsen. Dit wordt soms diagonaal in den tuin gedaan, door 
b.v. in elke volgende petak 2 geulen te verspringen. Het systeem 
Remboen geeft mi. een even goed gemiddelde, terwijl de controle 
op de etiketteering. het vinden van.de monsterplaatsen eenvoudiger 
is, omdat al die plaatsen in rechte rijen liggen, en dus telkens door 
één geul eenige monsters te bereiken zijn. 
Volledigheidshalve dient hier een verhandeling van SAVER |) ge- 
noemd te worden, die reeds aangeeft, dat vóór den maaltijd be- 
monsterd moet worden en ook pleit voor het gebruik van geplom- 
1) J. SAvER, Het bemonsteren van riettuinen. Archief voor de Java-Suikerindu- 
strie, deel 13, 1905, blz, 271. 
